ნორვეგიის მშვიდობის კვლევის ინსტიტუტის — PRIO-ს — შეიარაღებული დაპირისპირებების ყოველწლიური მიმოხილვა ასკვნის, რომ 2025 წელს სახელმწიფო დონის კონფლიქტების რაოდენობამ 1946 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალ ნიშნულს მიაღწია.
დაღუპულთა საერთო რაოდენობით გასული წელი მხოლოდ 1994 წელს ჩამოუვარდება, როდესაც რუანდაში გენოციდი მიმდინარეობდა, და 2021 წელს, ეთიოპიის სამოქალაქო ომის პიკზე. ამჟამად უკრაინის ომი რჩება ყველაზე სისხლისმღვრელ კონფლიქტად.
ანგარიშში „კონფლიქტის ტენდენციები“ ჩამოთვლილია 65 დაპირისპირება, რომლებშიც სულ მცირე ერთი სახელმწიფო მაინც არის ჩართული. მათ შორის არის რვა სახელმწიფოთაშორისი კონფლიქტი. რუსეთის უკრაინაში შეჭრის გარდა, მკვლევრები ასეთ კონფლიქტებად ასახელებენ სასაზღვრო დაპირისპირებებს ინდოეთსა და პაკისტანს, პაკისტანსა და ავღანეთს, კამბოჯასა და ტაილანდს შორის, ასევე ისრაელის ავიაიერიშებს სირიაზე. ირანის გარშემო მიმდინარე ამჟამინდელი სამხედრო კონფლიქტი 2025 წლის ტენდენციების კვლევაში არ მოხვდა, თუმცა ისრაელის მიერ ლიბანის დაბომბვები ნახსენებია.
„სამწუხაროდ, პოზიტივი ძალიან ცოტაა,“ — განაცხადა მიმოხილვის ავტორმა სირი აას რუსტადმა, რომელსაც AFP ციტირებს. — „ჩვეულებრივ, მონაცემებიდან რაღაც პოზიტივის გამოძებნას მაინც ვახერხებ, მაგრამ წელს ციფრები უბრალოდ შოკისმომგვრელია.“
ანგარიში იმ ადამიანთა რაოდენობას, რომელთა სიკვდილი პირდაპირ უკავშირდება სამხედრო ან პოლიტიკურ ძალადობას, 245 ათასად აფასებს. ამ სტატისტიკაში უფრო დიდი წილი სამხედროების დაღუპვას უკავია — მაგალითად, უკრაინის ფრონტზე დაღუპული რუსი ჯარისკაცების. თუმცა დაღუპულთა საერთო რაოდენობის 25 პროცენტზე მეტი — 76,5 ათასი ადამიანი — მშვიდობიან მოსახლეობაზე მოდის. ამ კატეგორიაში ზრდა 2024 წელთან შედარებით ხუთმაგია.
მკვლევრები ამ მძიმე სტატისტიკაში მკვეთრ ზრდას სუდანში არმიასა და მეამბოხეებს შორის დაპირისპირებით ხსნიან. ქალაქ ელ-ფაშერის ალყამ, მკვლელობებმა და შიმშილით დაღუპვამ გასულ წელს იქ დაახლოებით 60 ათასი ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია.
„ბოლო ხუთი თუ ექვსი წელია, რამდენიმე დიდი კონფლიქტი ერთდროულად მიმდინარეობს, ან როგორც კი ერთი მთავრდება, მაშინვე მეორე იწყება. მსოფლიოს ამოსუნთქვის საშუალებას არ აძლევენ,“ — ამბობს რუსტადი. — „ამით განსხვავდება დღევანდელი ვითარება წინა წლებისგან — კონფლიქტების ინტენსივობა მთელ მსოფლიოში მაღალი და მუდმივია.“
ნორვეგიული ინსტიტუტი თავის მიმოხილვებში კონფლიქტების სამ ძირითად ტიპს გამოყოფს: კონფლიქტებს, რომლებშიც სულ მცირე ერთი სახელმწიფო მაინც მონაწილეობს; არასახელმწიფო კონფლიქტებს; და სიტუაციებს, როდესაც მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობა ცალმხრივ ხასიათს ატარებს.
პირველი ტიპის კონფლიქტების მხრივ ლიდერობს აფრიკა — 29 კონფლიქტით. შემდეგ მოდის აზია და ახლო აღმოსავლეთი. ევროპაში ასეთი კონფლიქტი მხოლოდ ერთია, მაგრამ ისეთი მასშტაბის, როგორიც კონტინენტს მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ არ უნახავს.
სულ კი იმ კონფლიქტების რაოდენობამ, რომლებსაც „ომი“ შეიძლება ეწოდოს, ნორვეგიელი მკვლევრების დათვლით, გასულ წელს 13-ს მიაღწია. შედარებით მშვიდი 2000-იანი წლებისა და 2017–2022 წლების ხუთწლიანი პერიოდის შემდეგ, ომების რაოდენობაც იზრდება.
რუსტადი ხაზს უსვამს, რომ ერთ-ერთი ყველაზე აგრესიული სახელმწიფო ისრაელია, რომელიც სხვადასხვა ტიპის ხუთ კონფლიქტშია ჩართული — ღაზის სექტორში, სირიაში, ლიბანში, ირანის წინააღმდეგ და იემენში ჰუსიტების წინააღმდეგ. აზიაში ასეთ „ლიდერობას“ მიანმა, იგივე ბირმა, ინარჩუნებს. ერთდროულად ოთხ კონფლიქტში არიან ჩართული სირია, პაკისტანი და ინდოეთი.
ანგარიშის ავტორმა აშშ-იც ახსენა და თქვა, რომ დონალდ ტრამპის პრეზიდენტის პოსტზე დაბრუნებამ მოიტანა „არა მხოლოდ თავდასხმები და ძალადობის გაზრდილი დონე, არამედ სავაჭრო ბარიერების აღმართვაც“.
„თანამშრომლობა ჯერჯერობით შეიძლება დავივიწყოთ. გაეროს უშიშროების საბჭო ამ ეტაპზე არ მუშაობს და მსოფლიო სულ უფრო მეტად პოლარიზებული ხდება“, — განაცხადა მან.
