ევროკავშირი და სომხეთი Global Gateway-ის პროგრამის ფარგლებში ინვესტიციებზე შეთანხმდნენ, რომელთა მოცულობაც 2,5 მილიარდ ევროს მიაღწევს.
გადაწყვეტილება დღეს ერევანში გამართულ ევროკავშირ–სომხეთის სამიტზე მიიღეს.
გარდა ამისა, მხარეებმა მიიღეს პარტნიორობის შესახებ ერთობლივი განცხადება, რომელშიც, სომხეთის მთავრობის ინფორმაციით, ტრანსპორტის, ენერგეტიკისა და ციფრულ სფეროებში თანამშრომლობაა განსაზღვრული.
ევროკავშირ-სომხეთის სამიტის შემდეგ ერევანმა სტრატეგიული პარტნიორობის შეთანხმებები გააფორმა ოთხ ქვეყანასთან — დიდ ბრიტანეთთან, საფრანგეთთან, ხორვატიასა და ბულგარეთთან.
ევროკავშირმა ასევე 30 მილიონი ევრო გამოყო სომხეთის შეიარაღებული ძალების მხარდასაჭერად.
„რუსეთმა სომხეთი მიატოვა, რის შემდეგაც რესპუბლიკამ მოულოდნელად გაიღვიძა და ევროპასთან უფრო მჭიდრო კავშირებისკენ შეტრიალდა“, — განაცხადა საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა.
ბრიუსელმა ასევე მხარი დაუჭირა სომხეთის „ევროპულ მისწრაფებებს“. მხარეები შეთანხმდნენ, იმოძრაონ სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციისკენ, გააფართოონ თანამშრომლობა თავდაცვის სფეროში და გააძლიერონ ძალისხმევა რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების გვერდის ავლის პრევენციისთვის.
თანამშრომლობა ენერგეტიკის სფეროში ცალკე, საკვანძო მიმართულებად გამოიყო.
Global Gateway არის ევროკავშირის გლობალური საინვესტიციო სტრატეგია, რომლის მიზანია მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ინფრასტრუქტურის, ენერგეტიკის, ტრანსპორტის, ციფრული კავშირების, ჯანდაცვის, განათლებისა და კვლევის განვითარება. ეს არის ევროკავშირის პასუხი იმაზე, როგორ უნდა გააძლიეროს ევროპამ პარტნიორი ქვეყნები ფულით, ტექნოლოგიებით და ინფრასტრუქტურით — ისე, რომ ისინი ნაკლებად იყვნენ დამოკიდებული რუსეთზე, ჩინეთზე ან სხვა ავტორიტარულ ცენტრებზე.
ევროკომისიის განმარტებით, Global Gateway მიზნად ისახავს „ჭკვიანი, სუფთა და უსაფრთხო კავშირების“ გაძლიერებას ციფრულ, ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო სექტორებში, ასევე ჯანდაცვის, განათლებისა და კვლევის სისტემების მხარდაჭერას. პროგრამა 2021 წელს დაიწყო და თავდაპირველი მიზანი იყო 2021-2027 წლებში 300 მილიარდ ევრომდე ინვესტიციის მობილიზება.
ეს არ არის მხოლოდ გრანტების პროგრამა. Global Gateway-ში ერთიანდება ევროკავშირის, წევრი სახელმწიფოების, ევროპული საფინანსო ინსტიტუტების და კერძო სექტორის რესურსები. ანუ ფული შეიძლება მოდიოდეს პირდაპირი დახმარების, სესხების, გარანტიების, კერძო ინვესტიციების ან შერეული დაფინანსების სახით. ევროკავშირი ამას „Team Europe“ მიდგომას უწოდებს — როცა ევროკავშირი, წევრი ქვეყნები და ფინანსური ინსტიტუტები ერთად მოქმედებენ.
პოლიტიკურად Global Gateway მნიშვნელოვანია, რადგან ის ევროკავშირის გეოპოლიტიკური ინსტრუმენტიც არის. ჩინეთს აქვს Belt and Road Initiative — „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“, რუსეთი კი ენერგეტიკას, ბაზრებსა და უსაფრთხოებას ხშირად გავლენის ბერკეტებად იყენებს. Global Gateway-ის იდეა არის, რომ პარტნიორ ქვეყნებს შესთავაზოს ალტერნატივა: ინფრასტრუქტურა, ენერგოდივერსიფიკაცია, ციფრული კავშირები და ევროპულ ბაზრებთან უფრო მჭიდრო ინტეგრაცია, მაგრამ უფრო მაღალი სტანდარტებით — გამჭვირვალობით, გარემოსდაცვითი მოთხოვნებით და ნაკლები პოლიტიკური დამოკიდებულებით.
სომხეთის შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით საინტერესოა. ევროკავშირ-სომხეთის სამიტის ერთობლივ დოკუმენტში წერია, რომ Global Gateway-ის ფარგლებში ევროკავშირის ინვესტიციები სომხეთში 2,5 მილიარდ ევროს მიაღწევს. პრიორიტეტებად დასახელებულია ტრანსპორტი, ენერგეტიკა და ციფრული მიმართულება — ანუ სწორედ ის სფეროები, რომლებიც სომხეთს რუსეთზე დამოკიდებულების შემცირებაში და ევროპასთან დაკავშირებაში ეხმარება.
ეს არის არა მხოლოდ ეკონომიკური, არამედ სტრატეგიული პროექტი. სომხეთისთვის Global Gateway ნიშნავს გზებს, ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას, ციფრულ ინფრასტრუქტურას, ევროპულ ბაზრებთან უკეთეს კავშირს და რუსეთისგან დისტანცირებისთვის მანევრირების სივრცის გაზრდას. ევროკავშირისთვის კი ეს ნიშნავს სამხრეთ კავკასიაში უფრო ძლიერ პოზიციას, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სომხეთი აშკარად ცდილობს მოსკოვზე დამოკიდებულების შემცირებას.
