ირანი უკვე რამდენიმე კვირაა რეგულარულად უშვებს დრონებსა და რაკეტებს მეზობელი ქვეყნების მიმართულებით, მათ შორის არაბთა გაერთიანებულ საემიროებზე და მის უმსხვილეს ცენტრზე – დუბაიზე. ქალაქის ხელისუფლება მრავალი წლის განმავლობაში ქმნიდა უსაფრთხო საერთაშორისო ბიზნესისა და ტურისტული ცენტრის იმიჯს. ახლა კი დუბაიში რეგულარულად აღწევს დრონები, ხოლო სოციალურ ქსელებში ვრცელდება კადრები ცეცხლმოკიდებული სიმბოლური შენობების შესახებ. რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ახალ ომს დუბაის იმიჯსა და ეკონომიკაზე.
დანგრეული ოაზისი
ინსტაგრამში გავრცელებულ ვიდეოში ახალგაზრდა ქერა გოგონა ფანჯარასთან მიდის, საიდანაც დუბაის ცათამბჯენები ჩანს. ვიდეოზე წერია: „დუბაიში ცხოვრობ, არ გეშინია?“ — შემდეგ ჩნდება პასუხი: „არა, რადგან ვიცი, ვინ გვიცავს“.
ვიდეო 1 მარტს გამოაქვეყნა დუბაიში მცხოვრებმა ინფლუენსერმა გაბრიელა მაგალაესმა — ერთი დღის შემდეგ, რაც ირანმა პირველად დაარტყა არაბთა გაერთიანებულ საემიროებს ისრაელისა და აშშ-ის იერიშებზე პასუხად.
„დუბაი – ეს არის გამძლეობა. რამდენიმე დღეში ყველაფერი ნორმას დაუბრუნდება. დუბაი ყოველთვის წინ მიდის“, – დაწერა მან ვიდეოს აღწერაში.
დასავლურმა მედიამ მალევე დაიწყო წერა, რომ ირანი „ანგრევს დუბაის იმიჯს, როგორც ინვესტიციებისა და ფუფუნების უსაფრთხო თავშესაფარს“, მას შემდეგ რაც ირანული დრონები ყველაზე ცნობილ ემირატში მოხვდა, დაიხურა აეროპორტი და ათასობით ტურისტი ქვეყანაში გაიჭედა.
გაბრიელა ერთადერთი არ ყოფილა. სოციალურ ქსელებში ასობით მსგავსი ვიდეო გავრცელდა, რომლებიც დუბაის იმიჯის დაცვას ცდილობდა.
თუმცა არსებობს სხვა კადრებიც — მაგალითად, 8 მარტის ვიდეო, სადაც დრონი დუბაის სანაპიროზე მიფრინავს, მის ჩამოგდებას გამანადგურებელი ცდილობს, ხოლო ამ დროს ადამიანები მშვიდად მზეზე ირუჯებიან.
ომის დაწყებიდან ორ კვირაზე მეტი გავიდა, თუმცა დუბაი – განსაკუთრებით აეროპორტი და პორტის ზონები – კვლავ რეგულარულად დრონების შეტევების სამიზნეა.
ირანის დარტყმები დუბაისთვის ნამდვილ კოშმარად იქცა, რადგან მისი იმიჯი სწორედ იმაზე იყო აგებული, რომ ყოფილიყო მშვიდი „ოაზისი“ არასტაბილურ რეგიონში. ამ ფონზე დუბაი ერთდროულად ცდილობს იმიჯის დაცვას ინფლუენსერების დახმარებით და ამავდროულად ხელისუფლებამ გაავრცელა გაფრთხილება, რომ პუბლიკაციები, რომლებიც ზიანს მიაყენებს „ეროვნულ ერთობას ან სახელმწიფოს რეპუტაციას“, შეიძლება ჯარიმით ან თუნდაც პატიმრობით დასრულდეს.
დუბაიში მცხოვრებთა 90%-ზე მეტი უცხოელია. არაბთა გაერთიანებული საემიროები მიზანმიმართულად იზიდავდა უცხოელ ბიზნესმენებს, ინფლუენსერებსა და ტექნიკურ სპეციალისტებს – მხოლოდ დუბაიში დაახლოებით 50 ათასი ინფლუენსერი ცხოვრობს, CNN-ის ცნობით. ქვეყანა უცხოელებს სთავაზობს დაბალ გადასახადებს, ვიზისა და რეზიდენტობის პროგრამებს, თბილ კლიმატს და ფუფუნებით სავსე ცათამბჯენებსა და სავაჭრო ცენტრებს.
ირანის თავდასხმების შემდეგ „დუბაის სასწაული“ საფრთხის წინაშე დადგა უსაფრთხოების არასაკმარისი დონიდან გამომდინარე. პირველივე დღეს დრონები მოხვდა დუბაის აეროპორტს, რამაც მისი მუშაობა ფაქტობრივად შეაჩერა – მიუხედავად იმისა, რომ ეს მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ავიაჰაბია. ასევე დაზიანდა ძვირადღირებული სასტუმროები და პალმ-ჯუმეირა – პალმის ფორმის ხელოვნური კუნძული, რომელიც ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოს წარმოადგენს.
დუბაის „სასწაული“
გასული საუკუნის შუა პერიოდში დუბაიში ნავთობის საბადოები აღმოაჩინეს — მაშინ ემირატის ეკონომიკა სწორედ ამ რესურსზე იყო დამოკიდებული. თუმცა XX საუკუნის ბოლოს დუბაიმ სტრატეგია შეცვალა – დაიწყო საკუთარი თავის პოზიციონირება როგორც ბიზნეს-ჰაბისა და მსოფლიო ტურისტული მიმართულების. ამ მიზნით განხორციელდა მასშტაბური პროექტები: 1980-იანი წლების შუაში დაარსდა ავიაკომპანია Emirates, დაიწყო ხელოვნური კუნძულებისა და ცათამბჯენების მშენებლობა.
მეზობელი აბუ-დაბისგან განსხვავებით, რომელიც ფლობს არაბთა გაერთიანებული საემიროების ნავთობის მარაგების დაახლოებით 90%-ს, დუბაის ეკონომიკაში ნავთობის წილი მხოლოდ დაახლოებით 2%-ს შეადგენს.
დუბაი საშუალოდ წელიწადში დაახლოებით 20 მილიონ ტურისტს იღებს, ხოლო ტურიზმის სექტორი საემიროსთვის წლიურად დაახლოებით 30 მილიარდ დოლარის შემოსავალს იძლევა. დუბაის ავიაჰაბი და კომპანია Emirates დამატებით 30–40 მილიარდ დოლარს გენერირებს. ქალაქში ასევე ფუნქციონირებს ახლო აღმოსავლეთის ყველაზე დიდი პორტი — ჯებელ ალი, რომელიც ასევე ირანული დრონების სამიზნედ იქცა.
უკვე ხუთი წელია, არაბთა გაერთიანებული საემიროები ერთ-ერთ მსოფლიო ლიდერად ითვლება პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობით (ეკონომიკის ზომასთან მიმართებით).
შედეგად, დღეს დუბაი აღიქმება როგორც გლობალური ბიზნეს-ჰაბი, რომელიც აღმოსავლეთსა და დასავლეთს აკავშირებს.
თუმცა, ომამდეც არსებობდა შეშფოთება ამ მოდელის გრძელვადიანი მდგრადობის შესახებ – დუბაი ძლიერ არის დამოკიდებული უცხოურ ინვესტიციებზე, ტურიზმსა და ვაჭრობაზე. Bloomberg აღნიშნავს, რომ დუბაი ჩამორჩება იმ დიდ ბაზრებს, რომლებიც ტექნოლოგიური კომპანიების განვითარებით იზრდება — ასეთი კომპანიები დუბაიში შედარებით ცოტაა.
უძრავი ქონების ფასების სტაბილური ზრდა შეიძლება „ეკონომიკურ ბუშტად“ შეფასდეს — გასულ წელს ამაზე შვეიცარიული ბანკი UBS აფრთხილებდა ყველას. დუბაიში უძრავი ქონების შეძენა ხშირად საინვესტიციო მიზნებით ხდება, რაც ფასების ზრდას იწვევს. თუმცა ამ ეტაპზე ბუშტის რისკი მაინც არ არის ისეთი მაღალი, როგორც, მაგალითად, ტოკიოსა ან მაიამიში.
დუბაის ფუფუნებით სავსე ცხოვრების მეორე მხარე არის მოსახლეობის მკვეთრი სოციალური უთანასწორობა. ქალაქი წარმოადგენს „ორშრიან საზოგადოებას“:
ერთ მხარეს არიან ადგილობრივები, ბიზნესმენები, ინვესტორები, ინფლუენსერები და ტურისტები;
მეორე მხარეს — მილიონობით მიგრანტი ღარიბი ქვეყნებიდან, რომლებიც ემსახურებიან მეგაპოლისის ყოველდღიურ ცხოვრებას.
Human Rights Watch-ის მიხედვით, შრომითი მიგრანტები ხშირად აწყდებიან უფლებების დარღვევას და მძიმე სამუშაო პირობებს.
დუბაის ეკონომიკურ-ფსიქოლოგიური დანაკარგები
უპირველეს ყოვლისა, ომმა არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში ტურიზმს დაარტყა. ემირატებსა და სპარსეთის ყურის სხვა ქვეყნებში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან ათასობით ტურისტი გაიჭედა, ადგილობრივმა აეროპორტებმა ფრენების მიღება შეწყვიტა, ხოლო ამ მიმართულებით მოგზაურობის მოთხოვნა მკვეთრად შემცირდა.
არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა და კატარმა განაცხადეს, რომ დაფარავენ გაჭედილი ტურისტების საცხოვრებლისა და კვების ხარჯებს — თუმცა ამ დანაკარგების ზუსტი ოდენობა ჯერ უცნობია. ირანის თავდასხმების დაწყებიდან დუბაი დატოვა ათიათასობით ტურისტმა და რეზიდენტმა, თუმცა ზუსტი მონაცემები აქაც არ არსებობს. მხოლოდ კონფლიქტის პირველ კვირაში დუბაიში გაუქმდა 80 000 ჯავშანი.
დუბაის აეროპორტი, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ავიაჰაბია, პრაქტიკულად პარალიზებულია – მუშაობს შეფერხებებით და მნიშვნელოვნად ნაკლებ რეისს იღებს, ვიდრე ადრე.
დუბაი განსაკუთრებით პოპულარული იყო აზიელი ინვესტორებისთვის, თუმცა ახლა ისინი ფიქრობენ აქტივების სხვა იურისდიქციებში გადატანაზე და ქალაქიდან წასვლაზე, წერს Reuters. სააგენტოს ცნობით, თავდასხმის პირველივე დღეს ორმა ინდოელმა ინვესტორმა სცადა 200 ათას დოლარზე მეტი თანხის სინგაპურში გადატანა, მაგრამ ვერ მოახერხეს იმ დღეს საბანკო სისტემების შეფერხების გამო. რამდენიმე ფინანსურმა კომპანიამაც განაცხადა, რომ მსხვილი კლიენტებისგან მიიღო მოთხოვნები აქტივების დუბაიდან სინგაპურში, ჰონგ კონგსა და სხვა საერთაშორისო ფინანსურ ცენტრებსში გადატანის შესახებ.
სერიოზული ზიანი შეიძლება მიადგეს უძრავი ქონების ბაზარსაც — ერთ-ერთ მთავარ საინვესტიციო სექტორს არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში. ომის პირველ 10 დღეში დუბაის დეველოპერული კომპანიების საფონდო ინდექსი 20%-ით დაეცა და გასული წლის დონეს დაუბრუნდა.
თუმცა ირანის დარტყმებამდეც ანალიტიკოსები შიშობდნენ, რომ უძრავი ქონების შეთავაზებამ შეიძლება ემირატში მოსახლეობის ზრდას გადაასწროს, წერს Reuters. უცხოელების ინტერესი დუბაის უძრავი ქონების მიმართ გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა ამ ტერიტორიის მომავლისთვის – და ირანმა დარტყმა სწორედ იმ მომენტში მიიტანა, როდესაც ბაზარზე ცვლილებები უკვე იწყებოდა.
უცხოური მედიის შეფასებით, ბოლო მოვლენებმა ძლიერი დარტყმა მიაყენა როგორც დუბაის ეკონომიკას, ისე მისი, როგორც „ახალი ტიპის გლობალურ მეგაპოლისის იმიჯს“.
როგორც The New York Times აღნიშნავს: „დუბაი ომისთვის არ აშენებულა“
რატომ დაარტყა ირანმა სპარსეთის ყურის ქვეყნებს?
ომის პირველ დღეებში ირანმა იერიშები მიიტანა საუდის არაბეთზე, ბაჰრეინზე, ქუვეითსა და ომანზეც. ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებზე ირანის შეტევები დღემდე გრძელდება.
მიუხედავად გეოგრაფიული სიახლოვისა, ირანს არასოდეს ჰქონია მეგობრული ურთიერთობა სპარსეთის ყურის არცერთ ქვეყანასთან. საუდის არაბეთი და ბაჰრეინი ირანს ისტორიული ტერიტორიული დავების გამო ეჭვით უყურებენ, ხოლო სხვა ქვეყნები ცდილობდნენ უფრო პრაგმატული და ფრთხილი დიპლომატიის დაცვას.
რეგიონის თითქმის ყველა ქვეყანაში განთავსებულია ამერიკული სამხედრო ბაზები. მაგალითად, კატარში მდებარეობს აშშ-ის ყველაზე დიდი ბაზა ახლო აღმოსავლეთში, რომელიც 10 000-მდე სამხედრო პერსონალს იტევს, ხოლო ბაჰრეინში განლაგებულია აშშ-ის საზღვაო ბაზა. სპარსეთის ყურის ქვეყნები ყიდულობენ ამერიკულ იარაღს, თანამშრომლობენ ვაშინგტონთან ენერგეტიკისა და უსაფრთხოების სფეროში და აქტიურად ცვლიან ინვესტიციებს. ეს კავშირები განსაკუთრებით გაძლიერდა ტრამპის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ.
კატარი, რომელიც წლების განმავლობაში ქმნიდა უსაფრთხო და თანამედროვე ბიზნეს-ჰაბის იმიჯს, იგივე პრობლემების წინაშე აღმოჩნდა, რაც დუბაი. თავდასხმების პირველ დღეს კატარმა გააუქმა ან გადადო ყველა საჯარო ღონისძიება — სწორედ იმ პერიოდში, როდესაც ტრადიციულად საერთაშორისო ღონისძიებები ტარდება რამადანის წინ.
ირანი მხოლოდ სამხედრო ბაზებზე დარტყმებით არ შემოიფარგლება – იერიშები მოდის სასტუმროებზე, აეროპორტებსა და გაზის ინფრასტრუქტურაზე. საჰაერო თავდაცვის სისტემებმა შეძლეს ირანული რაკეტების ნაწილობრივი განეიტრალება, თუმცა დრონების შეტევების მოგერიება ბევრად რთული აღმოჩნდა, აღნიშნავს Atlantic Council-ის ანალიტიკოსი ელისონ მაინორი.
ავსტრალიის დიკინის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის ექსპერტის, ენდრიუ თომასის აზრით, ირანმა მიზანმიმართულად დაარტყა სპარსეთის ყურის ქვეყნებს, რათა მათ რეალურად ეგრძნოთ დესტაბილიზაცია:
„თუ ოპერაციები ირანის წინააღმდეგ გაგრძელდება, სპარსეთის ყურის ქვეყნების ის შედარებითი მშვიდობა და კეთილდღეობა დასრულდება, რომლითაც ისინი სარგებლობდნენ. ირანი იმედოვნებს, რომ მეზობლები ამ კონფლიქტს აღიქვამენ როგორც აშშ-ისა და ისრაელის მიერ არჩეულ ომს, რომელშიც ისინი ჩათრეულნი არიან. შედეგად, ამ ქვეყნებს მოუწევთ არჩევანის გაკეთება – ან გააძლიერონ ალიანსი აშშ-სთან, ან იმუშაონ კონფლიქტის დეესკალაციაზე.“
CNN-ის შეფასებით, სწორედ ამიტომ ირანის მთავარი დარტყმები ომის პირველ დღეებში არაბთა გაერთიანებულ საემიროებსა და განსაკუთრებით დუბაის შეეხო:
„აღქმა გადამწყვეტ როლს თამაშობს – დუბაის საერთაშორისო სასტუმროს წინ ხანძრის ფოტოები მთელ მსოფლიოში გავრცელდება.“
ამერიკელი მკვლევარი დევიდ მედნიკოფიც მიიჩნევს, რომ სპარსეთის ყურის ქვეყნებმა შეიძლება მართლაც გადახედონ აშშ-სთან ურთიერთობებს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ომი თვეების განმავლობაში გაგრძელდება და მათ ეკონომიკას დააზარალებს.
Bloomberg-ის ცნობით, არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში გავლენიანმა ბიზნესმენებმა უკვე დაიწყეს ტრამპის კრიტიკა.
„ვინ მოგცათ უფლება, ჩვენი რეგიონი ირანთან ომში ჩაგეთრიათ? რა საფუძველზე მიიღეთ ეს სახიფათო გადაწყვეტილება?“ — დაწერა X-ზე გავლენიანმა მილიარდერმა ხალაფ ალ-ჰაბტურმა.
ერთმა ანონიმურმა ბიზნესმენმა ასევე აღნიშნა, რომ ადგილობრივი კომპანიები სერიოზულად შიშობენ საკუთარი მომავლის გამო, თუ ომი ერთ თვეზე მეტხანს გაგრძელდება.
გასულ შაბათ-კვირას ირანის პრეზიდენტმა მასუდ პეზეშქიანმა ბოდიში მოუხადა მეზობელ ქვეყნებს თავდასხმებისთვის და განაცხადა, რომ ირანი აღარ დაარტყამს მათ, თუ მათი ტერიტორიიდან აშშ არ განახორციელებს იერიშებს ირანზე. მიუხედავად ამისა, სპარსეთის ყურის ქვეყნები კვლავ აცხადებენ, რომ აგრძელებენ რაკეტებისა და დრონების ჩამოგდებას.
28 თებერვლიდან დღემდე სპარსეთის ყურის ქვეყნებში განხორციელებული თავდასხმების შედეგად დაიღუპა მინიმუმ 12 ადამიანი და 100-ზე მეტი დაშავდა.
