10 მარტს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისმა (ODIHR) მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობის შესახებ ანგარიში გამოაქვეყნა.
დოკუმენტი პროფესორ პატრისია გჟებიკის მიერაა მომზადებული, ხოლო მექანიზმი იანვარში 23 ქვეყანამ აამოქმედა.
ანგარიშის მიხედვით, მომხსენებელმა 14-დღიანი მისიის შემდეგ დაასკვნა, რომ 2024 წლის გაზაფხულის შემდეგ საქართველოში დემოკრატიული უკუსვლა შეინიშნება. დოკუმენტში საუბარია დემონსტრანტების, ოპოზიციის ლიდერებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ ძალადობისა და ძალის ბოროტად გამოყენების შემთხვევებზე, რომელთა ნაწილი, შეფასების მიხედვით, „წამების ზღვარსაც“ უახლოვდება და ხშირად დაუსჯელი რჩება.
ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ხელისუფლებამ ეტაპობრივად შეზღუდა გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლება, მათ შორის ისეთი კანონმდებლობის მიღებით, რომელიც მიმართულია სამოქალაქო საზოგადოების, ოპოზიციის, დამოუკიდებელი მედიისა და LGBT+ თემის წინააღმდეგ. დოკუმენტის მიხედვით, აღნიშნული შეზღუდვები ხშირად ადმინისტრაციული დაპატიმრებებით, მაღალი ჯარიმებითა და მთავრობის კრიტიკოსების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმეების აღძვრით ხორციელდება.
ანგარიშში ასევე გამოხატულია შეშფოთება ოპოზიციური პარტიების შესაძლო აკრძალვის მცდელობებზე, რაც, შეფასების მიხედვით, საფრთხეს უქმნის პოლიტიკურ პლურალიზმს. დოკუმენტში საუბარია ხელისუფლებასთან დაკავშირებული პირების აგრესიულ რიტორიკასა და მთავრობის კრიტიკოსებზე ძალადობის შემთხვევებზეც.
ამ შეფასებების საფუძველზე, ეუთოს მომხსენებელი რეკომენდაციებს აძლევს საქართველოს, ეუთოს წევრ სახელმწიფოებსა და საერთაშორისო საზოგადოებას.
რეკომენდაციები საქართველოს რესპუბლიკისთვის თავისუფალი არჩევნების შესახებ
1. ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება ყველა იმ ბრალდებასთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება საარჩევნო დარღვევებს.
2. განხორციელდეს არჩევნების ორგანიზაციასთან დაკავშირებული აუცილებელი ცვლილებები, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (ODIHR) მიერ 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შესახებ ანგარიშში წარმოდგენილი რეკომენდაციების შესაბამისად.
3. მოწვეულ იქნეს გარე დამკვირვებლები (განსაკუთრებით ეუთოს ODIHR-ის მისია) მომავალი არჩევნების დასაკვირვებლად. მოწვევა უნდა გაიგზავნოს საკმარისად ადრე, რათა ODIHR-მა შეძლოს საარჩევნო მისიის სრულფასოვნად განხორციელება.
4. ხელისუფლებამ თავი შეიკავოს ოპოზიციის შესახებ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებისა და დაშინებისა და მუქარის რიტორიკული კამპანიებისგან.
5. თავი შეიკავოს საკონსტიტუციო სასამართლოში პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის მიზნით პროცედურების თვითნებურად დაწყებისგან. გაიწვევოს ამჟამად განხილვაში არსებული განცხადებები.
6. გაუქმდეს ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ თვითნებურად წარდგენილი ბრალდებები (განსაკუთრებით სისხლის სამართლის კოდექსის 225-ე, 318-ე და 319-ე მუხლების საფუძველზე).
საკანონმდებლო რეფორმების შესახებ
1. გაუქმდეს უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის კანონი (TFI), უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტი (FARA) და გრანტების შესახებ კანონში უცხოურ გრანტებთან დაკავშირებული დებულებები.
რაპორტიორის შეფასებით, ეს კანონები იმდენად შეუთავსებელია საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან, რომ მათი შესაბამისობაში მოყვანა მიზნობრივი ცვლილებებით პრაქტიკულად შეუძლებელია.
თუ საქართველო არ გადაწყვეტს ამ კანონების გაუქმებას, მინიმუმ ისინი უნდა შეიცვალოს ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების შესაბამისად.
ეს განსაკუთრებით ნიშნავს:
• სენსიტიური ინფორმაციის გამჟღავნების ვალდებულების გაუქმებას ბენეფიციარებისა და თანამშრომლების შესახებ;
• დარღვევებისთვის დაწესებული სანქციების შემცირებას;
• „უცხო პრინციპალის აგენტად“ რეგისტრაციის ვალდებულების მკვეთრ შეზღუდვას იმის გათვალისწინებით, მოქმედებს თუ არა ორგანიზაცია რეალურად უცხოური დავალებით;
• კანონებში გამოყენებული ენის უფრო ზუსტ ფორმულირებას.
2. ასევე უნდა გაუქმდეს მაუწყებლობის შესახებ კანონში შეტანილი ბოლო ცვლილებები, რომლებიც ეხება უცხოურ დაფინანსებას და მაუწყებლობის შინაარსის შეზღუდვას (54-ე მუხლი).
3. გაუქმდეს ოჯახური ღირებულებების შესახებ კანონი, განსაკუთრებით შემდეგი დებულებები:
• ერთსქესიანი ურთიერთობებისა და ტრანსგენდერული იდენტობის ინცესტთან გათანაბრება;
• ამ თემების „პოპულარიზაციის“ აკრძალვა, მათ შორის შეკრებების გზით;
• გენდერის დამადასტურებელი სამედიცინო მომსახურების აკრძალვა;
• პირადობის დოკუმენტებსა და სამოქალაქო აქტებში სქესის შეცვლის აკრძალვა.
4. სახელმწიფო ღალატის დანაშაულის ფორმულირება უნდა გახდეს უფრო ვიწრო და კონკრეტული, რათა გამოირიცხოს მისი გამოყენება მთავრობის კრიტიკის წინააღმდეგ იმ სუბიექტების მიმართ, რომლებიც TFI-სა და FARA-ს მოქმედების სფეროში ხვდებიან.
5. გაუქმდეს დემონსტრაციებზე სახის დაფარვის სრული აკრძალვა. ასევე გაუქმდეს ან გადაიხედოს სხვა რეგულაციები, რომლებიც არათანაზომიერად ზღუდავს შეკრების თავისუფლებას (მაგალითად ავტომატური დაკავება ან უკიდურესად მაღალი ჯარიმები).
6. უმაღლესი განათლების რეფორმის პროცესში დაცული უნდა იყოს აკადემიური ინსტიტუტების ავტონომია.
წამებისა და არასათანადო მოპყრობის აკრძალვის შესახებ
1. დაუყოვნებლივ შეწყდეს ფიზიკური ძალის არათანაზომიერი გამოყენება, განსაკუთრებით მშვიდობიანი მომიტინგეების, ჟურნალისტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ წამება და არასათანადო მოპყრობა.
2. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ძალის პროპორციული გამოყენება იმ შემთხვევებშიც კი, როდესაც მომიტინგეები ძალადობრივ ქცევას ავლენენ.
3. დაუყოვნებლივ ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ყველა ბრალდებაზე.
4. დაკავების და დაკავებულთა ტრანსპორტირების პროცესი უნდა შეესაბამებოდეს ადამიანის ღირსების მოთხოვნებს და უზრუნველყოფილი იყოს დაკავების ღირსეული პირობები.
5. მაქსიმალურად უნდა იქნეს დაცული ბავშვები პოლიციის ოპერაციების ზემოქმედებისგან და ოპერაციების დროს უნდა გამოიყენებოდეს ბავშვზე ორიენტირებული პრაქტიკა.
თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლების შესახებ
1. დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გათავისუფლდნენ ყველა ის პირი, რომლებიც პოლიტიკურ მიზეზებზე დაყრდნობით არიან დაპატიმრებული, განსაკუთრებით ოპოზიციის წევრები.
2. დაუყოვნებლივ გათავისუფლდნენ ჟურნალისტები და საჯარო დებატებში მონაწილე სხვა პირები, რომლებიც დაკავებული არიან გამოხატვის თავისუფლების გამოყენების გამო.
3. თავისუფლების აღკვეთისას დაცული უნდა იყოს კანონიერების, პროპორციულობისა და სათანადო სამართლებრივი პროცედურის პრინციპები.
სამართლიანი სასამართლოს უფლების შესახებ
1. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს სამართლიანი სასამართლოს სტანდარტების დაცვა, მათ შორის უდანაშაულობის პრეზუმფცია, მხარეთა თანასწორობა და ადვოკატის დახმარებაზე სწრაფი წვდომა.
2. უნდა იყოს უზრუნველყოფილი სასამართლოს დამოუკიდებლობა, განსაკუთრებით იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შესაბამისი რეფორმის გზით.
3. ბრალდებულები სასამართლო პროცესების დროს არ უნდა მოთავსდნენ გალიებში, თუ არ არსებობს უსაფრთხოების განსაკუთრებული მიზეზები.
4. ადვოკატებს დროულად უნდა ჰქონდეთ წვდომა საქმესთან დაკავშირებულ ინფორმაციასა და დოკუმენტებზე.
5. სასამართლო პროცესები უნდა იყოს სათანადოდ გამჭვირვალე.
6. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების პროცედურები უნდა შეიცვალოს ისე, რომ დაკავება ვერ ეფუძნებოდეს მხოლოდ პოლიციის დაუდასტურებელ ჩვენებას.
შეკრების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ
1. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.
2. უნდა იყოს დაცული სპონტანური შეკრების უფლება.
3. შეწყდეს პროტესტების გაშუქების დროს ჟურნალისტების სამიზნედ ქცევა.
4. შეწყდეს მშვიდობიანი მომიტინგეების თვითნებური დაკავება და დაჯარიმება.
5. შეწყდეს მთავრობის კრიტიკოსი პირებისა და ორგანიზაციების თვითნებური სანქცირება.
6. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ადამიანის უფლებათა დამცველების დაცვა საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.
7. უცხოური დაფინანსების მიღებაზე დაწესებული შეზღუდვები არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მაუწყებლებისთვის უნდა იყოს მხოლოდ ის, რაც მკაცრად აუცილებელია ეროვნული უსაფრთხოების და საზოგადოებრივი წესრიგის დასაცავად.
8. ჟურნალისტების საქმიანობის გამო არ უნდა ხდებოდეს რეპრესიები და მათი ტექნიკის კონფისკაცია ან დაზიანება.
9. გაუქმდეს მაუწყებლობის შინაარსზე დაწესებული გადაჭარბებული შეზღუდვები.
პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების შესახებ
1. შეწყდეს პოლიტიკური ოპონენტების, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების (CSO-ები) და ლგბტ+ პირების წინააღმდეგ სტიგმატიზაციისა და დაშინების კამპანია და შესაბამისად შეიცვალოს შესაბამისი კანონები.
2. უზრუნველყოფილი იყოს, რომ არ შეგროვდეს არასაჭირო პერსონალური მონაცემები და არ გახდეს საჯაროდ ხელმისაწვდომი მგრძნობიარე მონაცემები, მათ შორის TFI-სა და FARA-ს განხორციელებასთან დაკავშირებით.
ანგარიშვალდებულების შესახებ
1. საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატს მიეცეს აუცილებელი საშუალებები და რესურსები, რათა მას შეეძლოს თავისი ყველა ფუნქციის შესრულება, მათ შორის ეროვნული პრევენციული მექანიზმის ფარგლებში.
2. დაუყოვნებლივ გამოიძიონ პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების, აგრეთვე დაუდგენელი, ნიღბიანი პირების მიერ ჩადენილი წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ყველა ბრალდება.
3. უზრუნველყოფილი იყოს ადამიანის უფლებების სავარაუდო დარღვევებთან დაკავშირებით ეფექტური სასამართლო დაცვის საშუალებები.
4. უზრუნველყოფილი იყოს სრული კომპენსაცია და ზიანის ანაზღაურება ყველა იმ მსხვერპლისთვის, ვინც სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან არასათანადო მოპყრობის მსხვერპლი გახდა.
5. მიღებულ იქნეს შესაბამისი დისციპლინური ზომები იმ ოფიციალური პირების მიმართ, რომლებიც სარწმუნოდ არიან დაკავშირებული სერიოზულ დარღვევებთან.
საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ
1. ითანამშრომლოს ვენეციის კომისიასთან, აგრეთვე სხვა შესაბამის საერთაშორისო ორგანოებთან, რომელთა მანდატიც ვრცელდება საქართველოზე, და განიხილოს მათი რეკომენდაციები.
2. ითანამშრომლოს ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციასთან (OPCW), რათა გაირკვეს დემონსტრანტების წინააღმდეგ ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შესახებ არსებული ბრალდებები.
3. აღიაროს საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფაქტების დამდგენი კომისიის კომპეტენცია 1949 წლის ჟენევის კონვენციების პირველი დამატებითი პროტოკოლის შესაბამისად და მოახდინოს საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს რომის სტატუტში დარჩენილი ცვლილებების რატიფიცირება, რუსეთის ფედერაციის მიერ საქართველოს ტერიტორიის ნაწილის ოკუპაციის გათვალისწინებით.
4. მოახდინოს 2006 წლის „ყველა პირის იძულებითი გაუჩინარებისგან დაცვის შესახებ საერთაშორისო კონვენციის“ რატიფიცირება.
რეკომენდაციები ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოებისთვის
1. მოითხოვონ და მხარი დაუჭირონ საქართველოს მთავრობის მიერ ზემოაღნიშნული რეკომენდაციების შესრულებას.
2. უზრუნველყონ მოსკოვის მექანიზმის დასკვნებზე სისტემური შემდგომი კონტროლი, მათ შორის ეუთოს მუდმივ საბჭოში პერიოდული განხილვის გზით.
3. განიხილონ მიზნობრივი სანქციების დაწესება იმ პირების წინააღმდეგ, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ამ ანგარიშში აღწერილ განსაკუთრებით მძიმე დარღვევებზე.
4. გააგრძელონ ძალისხმევა ყველა შესაბამის აქტორს შორის დიალოგის ხელშესაწყობად.
5. მომავალი არჩევნებისთვის გაგზავნონ საარჩევნო სადამკვირვებლო მისია, რათა უზრუნველყოფილი იყოს გამჭვირვალობა და სამართლიანობა.
6. განიხილონ საქართველოში ეუთოს ოფისის გახსნა.
7. მხარი დაუჭირონ საქართველოში მოქმედ დამოუკიდებელ სამოქალაქო საზოგადოების აქტორებს და ემიგრაციაში მყოფ ქართულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს.
რეკომენდაციები საერთაშორისო საზოგადოებისთვის
1. მხარი დაუჭირონ ინიციატივებს, რომლებიც მიზნად ისახავს საქართველოში ადამიანის უფლებათა დარღვევების შესახებ ანგარიშგებასა და დოკუმენტირებას.
2. განიხილონ წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ჩამდენი პირებისა და მათი პასუხისმგებელი უფროსების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა ეროვნულ სასამართლოებში, სადაც ეს შესაძლებელია, მათ შორის უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენებით.
3. უზრუნველყონ დაცვა და დახმარება იმ პირებისთვის, რომლებმაც ქვეყანა დატოვეს, მათ შორის საჭიროების შემთხვევაში საერთაშორისო დაცვის მინიჭებით, აგრეთვე ადამიანის უფლებათა დარღვევებთან დაკავშირებული ტრავმებისა და დაზიანებების მკურნალობით.
4. მხარი დაუჭირონ ადამიანის უფლებათა დამცველებსა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, რომლებიც ხელს უწყობენ და იცავენ ადამიანის უფლებებს, მათ შორის ემიგრაციაში მოქმედი არასამთავრობო ორგანიზაციების რეგისტრაციის ხელშეწყობით.
5. მხარი დაუჭირონ საქართველოს საჭირო სამართლებრივი რეფორმების განხორციელებაში.
6. ხელი შეუწყონ გაეროს სპეციალური პროცედურების ჩართვას საქართველოში ადამიანის უფლებების დაცვისა და ხელშეწყობის პროცესში და განიხილონ საქართველოში გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის გახსნა.
გაეროს სპეციალურ პროცედურებსა და ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხვა მექანიზმებს შორის განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
a. თვითნებური დაკავებების სამუშაო ჯგუფს (WGAD) — განსაკუთრებით სასარგებლოა, რადგან ეროვნული სამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა სავალდებულო არ არის;
b. წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
c. აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების ხელშეწყობისა და დაცვის საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
d. მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
e. ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის შესახებ სპეციალურ მომხსენებელს;
f. მოსამართლეთა და ადვოკატთა დამოუკიდებლობის საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
g. იძულებით გადაადგილებული პირების უფლებების საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
h. უმცირესობათა საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
i. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებაზე სპეციალურ მომხსენებელს;
j. სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის საკითხებზე დამოუკიდებელ ექსპერტს;
k. ქალებისა და გოგონების წინააღმდეგ ძალადობის, მისი მიზეზებისა და შედეგების საკითხებზე სპეციალურ მომხსენებელს;
l. ქალებისა და გოგონების მიმართ დისკრიმინაციის საკითხებზე სამუშაო ჯგუფს.
7. აქტიურად ჩაერთონ საქართველოს უნივერსალური პერიოდული მიმოხილვის (UPR) შედეგების შესრულების მონიტორინგში.
8. 1992 წლის ქიმიური იარაღის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებმა შეიძლება განიხილონ OPCW-ის აღმასრულებელი საბჭოსთვის მიმართვა, რათა გაარკვიოს საქართველოს ხელისუფლების მიერ ქიმიური იარაღის გამოყენების სავარაუდო შემთხვევები კონვენციის IX მუხლის შესაბამისად.
9. ადამიანის უფლებათა და ფუნდამენტურ თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (ევროპული კონვენცია ადამიანის უფლებათა შესახებ — ECHR) მონაწილე სახელმწიფოებმა შეიძლება განიხილონ სახელმწიფოთაშორისი სარჩელის შეტანა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ECHR-ის 33-ე მუხლის შესაბამისად.
10. ECHR-ის მონაწილე სახელმწიფოებმა, აგრეთვე სხვა ორგანოებმა, როგორიცაა ვენეციის კომისია, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარი და არასამთავრობო ორგანიზაციები, შეიძლება განიხილონ მიმდინარე და მომავალ საქმეებში ჩარევა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში.
11. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების მიღების შემთხვევაში, ECHR-ის მონაწილე სახელმწიფოებმა და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა შეიძლება აქტიურად მიიღონ მონაწილეობა ამ გადაწყვეტილებების შესრულებაში ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის მეშვეობით.
12. წამების და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შეიძლება განიხილონ სახელმწიფოთაშორისი კომუნიკაციის შეტანა წამების წინააღმდეგ კომიტეტში.
13. CAT-ის მონაწილე სახელმწიფოებმა შეიძლება განიხილონ განაცხადის შეტანა საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ).
14. წამების წინააღმდეგ კომიტეტმა და გაეროს წამების პრევენციის ქვეკომიტეტმა (SPT) განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციონ საქართველოში არსებულ სიტუაციას.
15. ვენეციის კომისია უნდა იყოს ჩართული შესაბამისი კანონპროექტების შემდგომ შეფასებაში.
16. რომის სტატუტის მონაწილე სახელმწიფოებმა შეიძლება განიხილონ საქართველოში არსებული სიტუაციის გადაცემა საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოსთვის, პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი მაგალითების გათვალისწინებით.
17. ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა შეიძლება განიხილოს საქართველოში მისიის განხორციელება.
18. ევროპის საბჭოს გენერალურმა მდივანმა შეიძლება საქართველოს მოსთხოვოს განმარტება იმის შესახებ, თუ როგორ უზრუნველყოფს მისი შიდა სამართალი ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დებულებების ეფექტურ განხორციელებას (ECHR-ის 52-ე მუხლი).
თავდასხმები ჟურნალისტებზე
- „წამების წინააღმდეგ გაერთიანებულმა კონსორციუმმა“ (United Against Torture Consortium) განაცხადა, რომ 2024 წლის ნოემბრიდან 2025 წლის თებერვლამდე პერიოდში
„საქართველოს სამართალდამცავი უწყებების მიერ განხორციელებული ძალადობრივი თავდასხმებისა და შევიწროების ეროვნული მასშტაბის ტალღა მიზანში იღებდა ჟურნალისტებს და სამოქალაქო საზოგადოების დამკვირვებლებს, რომლებიც ანტისამთავრობო პროტესტების დროს პოლიციის ძალადობასა და პატიმრობის გარეშე განხორციელებულ წამებას დოკუმენტირებდნენ.“ - ორგანიზაცია Justice for Journalists-ის მონაცემებით, 2024 წელს ტრადიციულ და ონლაინ მედიაში მომუშავე ჟურნალისტებისა და მედიის თანამშრომლების წინააღმდეგ დაფიქსირდა 298 თავდასხმა და მუქარა, მაშინ როდესაც 2023 წელს ასეთი შემთხვევების რაოდენობა იყო 73.
ორგანიზაციამ Reporters Without Borders (RSF) დააფიქსირა 2024 წლის ოქტომბრიდან 2025 წლის ოქტომბრამდე პერიოდში პრესის თავისუფლების 600 დარღვევა (მათ შორის, მაგრამ არა მხოლოდ: თავდასხმები, თვითნებური ჯარიმები, დაკავებები, მუქარები და აკრედიტაციის შეჩერება).
ამ შემთხვევებიდან 127 ინციდენტი დაკავშირებული იყო ჟურნალისტების წინააღმდეგ გადაჭარბებული ძალის გამოყენებასთან.
RSF ამას უწოდებს
„დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის დაშინების, შევიწროებისა და კრიმინალიზაციის მიზანმიმართულ სტრატეგიას.“
ამ თავდასხმების ნაწილი საჯაროდ ხელმისაწვდომ ვიდეოებშია დოკუმენტირებული.
როგორც RSF დამატებით აღნიშნავს, 2024 წლის 28 ნოემბერს დაწყებული პროტესტების პირველი სამი კვირის განმავლობაში
70 ჟურნალისტი გახდა თავდასხმის მსხვერპლი, ზოგიერთ მათგანს არაერთხელ დაესხნენ თავს.
თავდასხმები მოიცავდა:
- ცემას,
- ქიმიური ნივთიერებებით წყლის ჭავლიდან გასროლას,
- ცრემლსადენი გაზის გამოყენებას,
- დაკავებებს,
- შეურაცხყოფას,
- მათი ტექნიკის მიზანმიმართულ განადგურებას ან კონფისკაციას.
RSF-ის სიტყვებით:
„საქართველოში გარემო დამოუკიდებელი და ოპოზიციური მედიისთვის კვლავ მტრული რჩება.“
- საჯაროდ ხელმისაწვდომი ანგარიშების მიხედვით, იმ პირებს შორის, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმები (სამართალდამცავების ან ნიღბიანი, დაუდგენელი პირების მიერ), რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ ან დამამცირებელ მოპყრობას დაექვემდებარნენ, მრავალი იყო ისეთი, ვინც, როგორც ჩანს, მიზანში ამოიღეს იმის გამო, რომ ისინი ჟურნალისტები იყვნენ.
რაპორტიორი რამდენიმე მათგანს პირადად ესაუბრა.
ერთ-ერთი რესპონდენტის თქმით:
„მე ჟურნალისტების ჯგუფთან ერთად ვიყავი. მოულოდნელად შერეულმა პოლიციის ძალებმა შემოგვარტყეს ალყა, დაიწყეს ცემა და ფეხებით დარტყმა. ისინი ბევრ შეურაცხმყოფელ სიტყვას იყენებდნენ. ეს ჩემთვის მოულოდნელი იყო. პოლიცია ადრე ასე არ იქცეოდა. ისინი არ ცდილობდნენ ჩემს დაკავებას. უბრალოდ ცემა დაიწყეს.
მე ვიყვირე: მე ჟურნალისტი ვარ.
მათ მიპასუხეს: ვიცით.
რამდენიმე წამით გონება დავკარგე.
ერთ მომენტში მათ ამ ადგილიდან წამათრიეს და პარლამენტის შენობის უკან წამიყვანეს.
მე უნდა გამევლო დერეფანში, რომლის ორივე მხარეს პოლიციის თანამშრომლები იდგნენ და ისინი კვლავაც სახეში მირტყამდნენ.
პოლიციის განყოფილებაში, ხელბორკილებით, რამდენიმე საათი ველოდებოდი სამედიცინო დახმარებას.
იქ მხოლოდ ერთი ექიმი იყო.
მან სისხლდენის შეჩერება ვერ შეძლო და თქვა, რომ საავადმყოფოში გადაყვანა მჭირდებოდა.
საავადმყოფოში ოპერაცია ჩამიტარდა, რადგან ცხვირი მქონდა გატეხილი.
ასევე დამიდგინეს ტვინის შერყევის ნიშნები.“
- გავრცელებული ინფორმაციით, ზოგიერთი ჟურნალისტი (რომლებიც პროტესტებს აშუქებდნენ), ისევე როგორც ზოგიერთი მომიტინგე, დაჯარიმდა 5,000 ლარით (დაახლოებით 1,560 ევრო) „გზის გადაკეტვისთვის“ (ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174-ე მუხლი).
საქართველოს ვიზიტის დროს, ეუთოს მოქმედი თავმჯდომარის სტატუსით მყოფი ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრიც კი დაჯარიმდა 5,000 ლარით გზის გადაკეტვისთვის.
2025 წლის ოქტომბერში ანტიპროტესტული რეგულაციების ცვლილებების შემდეგ, გზის გადაკეტვის ან სახის დაფარვის ბრალდებით პირები დაუყოვნებლივ აკავებენ.
- ჟურნალისტებმა, რომლებთანაც რაპორტიორი საუბრობდა, დაადასტურეს, რომ მათ წინააღმდეგ განხორციელებული ძალადობის შემთხვევებზე გამოძიება შეჩერებულია.
ხელისუფლება, გავრცელებული ინფორმაციით, აცხადებს, რომ თავდამსხმელთა იდენტიფიცირება ვერ ხერხდება.
- ეუთოს მედიის თავისუფლების წარმომადგენლის ანგარიშში, სახელწოდებით
„ჟურნალისტების დაცვის გაძლიერება ძლიერი პოლიტიკური ზეწოლის პირობებში. შედეგების ანგარიში“, რომელიც მოამზადა არზუ გეიბულამ, აღნიშნულია, რომ
საქართველო ადრე უსაფრთხო თავშესაფარი იყო აზერბაიჯანიდან, რუსეთის ფედერაციიდან და ბელარუსიდან დევნილი ჟურნალისტებისთვის.
თუმცა, სწრაფი დემოკრატიული უკუსვლის გამო, ეს მდგომარეობა შეიცვალა.
ანგარიშში ასევე ხაზგასმულია:
„უცხოური გავლენისა“ შესახებ კანონის მიღება ჟურნალისტებს მარგინალიზებულ მდგომარეობაში აყენებს, მათ ცენზურის რისკის წინაშე აყენებს და თავისუფალი სიტყვის სივრცეს ამცირებს.“
ბელარუსზე მომუშავე ერთ-ერთ ექსპერტს მოჰყავს შემდეგი შეფასება:
„უცხო აგენტების შესახებ კანონის მიღებამ ფაქტობრივად შეუძლებელი გახადა ბელარუსი ჟურნალისტებისთვის საქართველოში მუშაობის გაგრძელება, რის გამოც მათ სხვა გზა აღარ დარჩათ, გარდა ქვეყნის დატოვებისა.“
რაპორტიორმა ასევე მიიღო ინფორმაცია ორგანიზაცია Free Belarus Center-ისგან, რომლის თანახმადაც არა მხოლოდ ბელარუსი ჟურნალისტები, არამედ სხვადასხვა ბელარუსი აქტივისტები და ადამიანის უფლებათა დამცველებიც სირთულეებს აწყდებიან საქართველოში მათი ყოფნის ლეგალიზაციის პროცესში.
კრიტიკოსებზე თავდასხმები დაუდგენელი პირების მიერ
- მრავალ ინტერვიუში ხშირად გამოიყენებოდა ტერმინი „ტიტუშკები“, რათა აღწერილიყო შავებში ჩაცმული ახალგაზრდა მამაკაცები, რომლებიც ხშირად (მაგრამ არა ყოველთვის) ნიღბებს ატარებენ და ძალადობრივად ესხმიან თავს მთავრობის კრიტიკოსებს, მათ შორის ჟურნალისტებს, ხშირად საჯარო სივრცეში.
გავრცელებული ინფორმაციით, მათი ქმედებების შედეგად ათეულობით ადამიანი ჰოსპიტალიზებული გახდა. - ზოგიერთი რესპონდენტი ხაზს უსვამდა, რომ ეს ჯგუფები ერთმანეთთან კოორდინირებულად მოქმედებდნენ და პოლიცია მათ თავდასხმებზე არ რეაგირებდა.
ზოგიერთმა ჩვენებამ ასევე მიუთითა, რომ ეს თავდასხმები შესაძლოა საქართველოს უსაფრთხოების ძალებთან კოორდინირებულიც იყოს. - ზემოხსენებული ჯგუფები ხშირად ოპოზიციის ლიდერებს ესხმიან თავს.
ისინი მათ სასტიკად სცემენ, მათ შორის პოლიციის ძალების სიახლოვეს, რომლებიც, გავრცელებული ინფორმაციით, არ ერევიან.
ერთ-ერთ ინციდენტში ოპოზიციის ერთ-ერთ ლიდერს, რომელსაც იარაღის ტარების ნებართვა ჰქონდა, თავდაცვის მიზნით გამაფრთხილებელი გასროლა მოუხდა.
ამ ინციდენტის შემდეგ მისი იარაღის ტარების ნებართვა შეჩერდა, როდესაც ის კიდევ ერთხელ ადმინისტრაციულად დასაჯეს პროტესტებში მონაწილეობისთვის, მაშინ როდესაც მისი თავდამსხმელების იდენტიფიცირებისა და გასამართლებისთვის არანაირი ნაბიჯი არ გადადგმულა.
სხვა შემთხვევაშიც ოპოზიციის ლიდერებს თავს დაესხნენ მაშინ, როდესაც ისინი სასტუმროდან გამოდიოდნენ, სადაც შეხვედრას ესწრებოდნენ.
ერთ-ერთმა მათგანმა, გავრცელებული ინფორმაციით, თავდაცვის მიზნით თავდამსხმელს დაარტყა.
ამ ინციდენტის შემდეგ მას ბრალი წაუყენეს სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლის მიმართ ძალადობაში, მიუხედავად იმისა, რომ თავდასხმის დროს არანაირი ნიშანი არ არსებობდა, რომ თავდამსხმელი პოლიციას ეკუთვნოდა.
ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრის დროს რაპორტიორმა გაიგო, რომ შეხვედრაზე დამსწრე თითოეული ადამიანი ან თავდასხმის, ან მუქარის, ან მათი ოფისების დარბევისა და დაზიანების მსხვერპლი იყო.
გავრცელებული ინფორმაციით, ზოგიერთი ასეთი თავდასხმა მოხდა საჯარო ადგილებში, მაგალითად თბილისის საერთაშორისო აეროპორტში.
- პოლიციის რეაგირების სავარაუდო არასაკმარისობამ, გავრცელებული ინფორმაციით, სამართალდამცავი ორგანოების მიმართ ნდობა შეარყია.
გამოკითხულმა პირებმა აღნიშნეს, რომ 2024 და 2025 წლის მოვლენების შემდეგ მათ პოლიციის მიმართ ნდობა დაკარგეს და აღარ ხედავდნენ აზრს პოლიციისთვის დაცვის თხოვნით მიმართვაში, რადგან წარსულში პოლიცია ან უმოქმედოდ რჩებოდა, ან თავად იყო ძალადობის ჩამდენი.
სამართლებრივი პროცესები მომიტინგეების წინააღმდეგ და სხვა რეპრესიული ზომები
- საქართველოს სახალხო დამცველმა 2026 წლის 17 თებერვალს გამართულ შეხვედრაზე ხაზგასმით აღნიშნა მკვეთრი განსხვავება ერთის მხრივ მომიტინგეების წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლის სამართლის გამოძიებების ეფექტიანობასა და მეორეს მხრივ იმ პირების წინააღმდეგ გამოძიებებს შორის, რომლებმაც პროტესტების დაშლის დროს გადაჭარბებული ძალა გამოიყენეს.
კერძოდ:
- მომიტინგეების წინააღმდეგ საქმეები სწრაფად მიმდინარეობს და ხშირად მკაცრი სანქციებით სრულდება;
- ხოლო იმ პირების წინააღმდეგ გამოძიებები, რომლებიც მათ წინააღმდეგ ძალადობაში არიან ეჭვმიტანილნი, მათ შორის უსაფრთხოების ძალები, ჩერდება.
- ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სისხლის სამართლის საქმე მომიტინგის წინააღმდეგ ეხება ცნობილ ჟურნალისტს, რომელიც 2025 წლის 12 იანვარს ბათუმში დააკავეს.
მას ბრალად ედებოდა:
- პოლიციის განყოფილების ფასადზე სტიკერის („საქართველო გაფიცულია“) გაკვრა;
- სამართალდამცავების შეურაცხყოფა სიტყვებით:
„რუსეთის მონები, ძაღლები და ღორები“.
გათავისუფლების შემდეგ იგი კვლავ შეუერთდა მომიტინგეებს და ჩაერთო ინციდენტში ბათუმის პოლიციის უფროსთან ირაკლი დგებუაძესთან (გავრცელებული ინფორმაციით, მან მას სილა გაარტყა).
2025 წლის 6 აგვისტოს იგი დამნაშავედ ცნეს ბრალდებაში:
„საზოგადოებრივი წესრიგის დამცველის წინააღმდეგ წინააღმდეგობის გაწევა, მუქარა ან ძალადობის გამოყენება“
და მიესაჯა 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა.
იგივე პოლიციელი — დგებუაძე — გავრცელებული ინფორმაციით სხვა მომიტინგეებსაც ავიწროებდა.
მედიამ ასევე გამოაქვეყნა ვიდეო, სადაც ის ჟურნალისტს სიტყვიერად ემუქრება.
სახალხო დამცველმა ამ საქმეზე სასამართლოს წარუდგინა ორი amicus curiae მოსაზრება და დაკავებული ჟურნალისტი არაერთხელ მოინახულა პატიმრობაში.
- რაპორტიორს ასევე დაუკავშირდნენ სხვა მომიტინგეები, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ პროტესტებში მონაწილეობის გამო.
როგორც წესი, მათ ბრალი ედებოდათ:
- ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლით (წვრილმანი ხულიგნობა);
- 173-ე მუხლით (პოლიციის მოთხოვნის დაუმორჩილებლობა);
- 174-ე მუხლით (შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესების დარღვევა — განსაკუთრებით მე-10 პუნქტი, რომელიც ეხება საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, სახელმწიფო და საჯარო დაწესებულებების, საწარმოების, ორგანიზაციების, ტრანსპორტის მუშაობის ან ადამიანების გადაადგილების შეფერხებას);
ან სისხლის სამართლის კოდექსის საფუძველზე:
- 222-ე მუხლით (მაუწყებლობის ან სტრატეგიული ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტის დაკავება ან ბლოკირება);
- 347-ე მუხლით (შეკრების ან დემონსტრაციის ჩატარების წესის დარღვევა).
- რაპორტიორმა მიიღო მრავალი წერილობითი და ზეპირი ჩვენება, რომლებიც ადასტურებდა, რომ მომიტინგეები ჯარიმდებოდნენ ან აკავებდნენ „გზის გადაკეტვისთვის“, მაშინაც კი, როდესაც ისინი ტროტუარზე იდგნენ, ან სახე დაფარული ჰქონდათ.
- რაპორტიორმა ასევე შეიტყო ხუთი ფონდის შესახებ, რომელთა საბანკო ანგარიშები 2025 წლის 27 მარტს გაიყინა:
- Human Rights House Tbilisi
- Shame Movement
- Nanuka’s Fund
- Prosperity Georgia
- Fund for Each
ასევე შვიდი არასამთავრობო ორგანიზაციის ანგარიშები გაიყინა 2025 წლის 27 აგვისტოს, მათ შორის:
- Institute for Development of Freedom of Information (IDFI)
- Civil Society Foundation (CSF)
- International Society for Fair Elections and Democracy (ISFED)
- Sapari
- Social Justice Center (SJC)
- Georgian Democracy Initiative (GDI)
- Democracy Defenders.
ეს ორგანიზაციები განსაკუთრებით აქტიურები იყვნენ ადამიანის უფლებებისა და სამართლის უზენაესობის სფეროში.
მათ ბრალად ედებოდათ მონაწილეობა:
- საბოტაჟში;
- დამამძიმებელ გარემოებებში საბოტაჟის მცდელობაში;
- უცხოურ ორგანიზაციებსა და უცხოური კონტროლის ქვეშ მყოფ ორგანიზაციებს დახმარებაში მტრულ საქმიანობაში;
- საქართველოს კონსტიტუციური წესრიგისა და ეროვნული უსაფრთხოების საფუძვლების წინააღმდეგ მიმართული საქმიანობის დაფინანსების მობილიზებაში.
ზოგიერთმა მათგანმა განმარტა, რომ ისინი სამიზნედ იქცნენ იმის გამო, რომ
ფინანსურ დახმარებას უწევდნენ იმ პირებს, რომლებიც დაჯარიმდნენ მშვიდობიანი შეკრებისა და გამოხატვის უფლების გამოყენებისთვის.
როგორც ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა აღნიშნა:
„ჩვენ ამ გადასახადების დაფარვას ვახორციელებდით კანონიერად მიღებული გრანტების გამოყენებით, ჩვენი ორგანიზაციული მანდატის ფარგლებში, რათა დახმარება გაგვეწია იმ პირებისთვის, რომელთა ფუნდამენტური თავისუფლებები დაირღვა უსამართლო სასამართლო ჯარიმებით. გარდა ამისა, ჩვენ მხოლოდ რამდენიმე ათეული დამცავი საშუალება (გაზის ნიღბები, სახის ნიღბები, წყალგაუმტარი ტანსაცმელი) შევიძინეთ ჩვენი თანამშრომლებისთვის, რომლებიც დემონსტრაციებს აკვირდებოდნენ.“
კრიტიკული ხმების წინააღმდეგ დაშინების კამპანია
- 2024 წლის ოქტომბრის არჩევნებამდე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის თანამშრომლებმა ჩაატარეს ჩხრეკები სოფო გელავას და ეთო ბუზიაშვილის სახლებში. ისინი იყვნენ Atlantic Council-ის Digital Forensic Research Lab-ის ორი მკვლევარი, რომლებიც აანალიზებდნენ ონლაინ გავლენის ოპერაციებს, რომლებიც დაკავშირებული იყო საქართველოსთან, რუსეთის ფედერაციასთან და სხვა ქვეყნებთან.
სამართალდამცავებმა ჩამოართვეს მათ კომპიუტერები და სხვა მოწყობილობები.
ხელისუფლების მიერ წარმოდგენილი ოფიციალური განმარტების მიხედვით, ეს ჩხრეკები თითქოს დაკავშირებული იყო ფულის გათეთრებისა და გადასახადებისგან თავის არიდების სავარაუდო გამოძიებასთან.
- ამ მანდატის ფარგლებში მიღებული ინფორმაციით, იმ პირების ნაწილი, რომლებიც დაკავშირებული არიან დღევანდელ ოპოზიციასთან ან მიხეილ სააკაშვილის წინა ხელისუფლებასთან, მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებიან.
გავრცელებული ინფორმაციით, მათი სახლები სპეცდანიშნულების ძალებმა დაარბიეს ავტომატური იარაღით შეიარაღებულმა სპეცრაზმელებმა, ძალის დემონსტრირებით არასრულწლოვანთა თვალწინ.
- ბრალდებები გავრცელდა ევროკავშირის ელჩისა და საქართველოში ევროკავშირის დელეგაციის ხელმძღვანელის წინააღმდეგ.
მას ბრალად დასდეს მცდელობა:
- „საქართველოს დესტაბილიზაციისა“,
- „ქვეყნის ომში ჩათრევის“,
- ან „არატრადიციული ღირებულებების“ თავსმოხვევის.
ევროკავშირის ელჩი, სხვა დასავლელ ელჩებთან ერთად, პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ (მაგალითად 2025 წლის 16 სექტემბერს) დაახასიათა როგორც:
- „ძალადობის თანამონაწილეები“
- და „სიძულვილის ელჩები“.
დასავლელი ელჩები ასევე დაადანაშაულეს იმაში, რომ ისინი არიან所谓 „გლობალური ომის პარტიის“ წევრები და არეულობების პროვოცირებას ახდენენ.
დასავლელი დიპლომატების წინააღმდეგ სიტყვიერი თავდასხმები რეგულარულად ხდება.
თავდასხმების მასშტაბმა და ხანგრძლივობამ აიძულა ევროპული საბჭო, მოუწოდოს საქართველოს ხელისუფლებას
„შეწყვიტოს ევროკავშირის, ევროკავშირის ელჩებისა და დელეგაციის ხელმძღვანელის წინააღმდეგ აგრესიული ნარატივი“.
საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ 2026 წლის 20 თებერვალს რაპორტიორისთვის გაგზავნილ წერილში (დანართი II) აღნიშნა, რომ:
„ზოგიერთი ელჩი თავისი ქმედებებითა და განცხადებებით თითქოს ხელს უწყობს რადიკალურ/დესტრუქციულ დღის წესრიგს და კიდევ უფრო ამძაფრებს პოლარიზაციას ქართულ საზოგადოებაში.“
საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ასევე მიუთითა ზოგიერთი ელჩის შემდეგ ქმედებებზე:
- არჩევნების უგულებელყოფა;
- არჩევნების ან საკანონმდებლო საქმიანობის ბოიკოტის შექება;
- სასამართლო პროცესებზე გავლენის მოხდენა;
- დემოკრატიულად არჩეულ მთავრობასა და სახელმწიფო ინსტიტუტებთან დიალოგისა და თანამშრომლობის თავიდან არიდება;
- საჯარო სამსახურის დისკრედიტაცია და ბულინგი;
- ანტისამთავრობო პროტესტების ღიად მხარდაჭერა და ზემოაღნიშნული ანტიდემოკრატიული დღის წესრიგის წახალისება.
საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ:
„ქართველი პოლიტიკოსების განცხადებები, რომლებიც ეხება ზოგიერთი ელჩის ზემოხსენებულ ქმედებებს და აფასებს მათ როგორც შიდა საქმეებში ჩარევას, არ უნდა იქნას აღქმული ან არასწორად ინტერპრეტირებული როგორც პირადი თავდასხმები დიპლომატიურ კორპუსზე.“
- Human Rights Watch-ის მიხედვით, რამდენიმე ქალაქში გამოჩნდა პოსტერები, რომლებზეც გამოსახული იყვნენ სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების ლიდერები და კრიტიკული ჟურნალისტები, ხოლო მათზე ეწერა, რომ ისინი არიან მოღალატეები და მტრები.
საზოგადოებრივი ტელევიზია ჩართულია დამოუკიდებელი მედიის ზოგიერთი ჟურნალისტის წინააღმდეგ დისკრედიტაციის კამპანიებში.
არსებობს ცნობები ასევე სავარაუდოდ სამოქალაქო პირებისგან შემდგარი ძალადობრივი ჯგუფების შესახებ, რომლებიც პოლიციას ეხმარებიან ჟურნალისტების დევნაში, შევიწროებასა და თავდასხმებში.
- მთავრობის წარმომადგენლები ხშირად იყენებენ განსაკუთრებით მკაცრ და სტიგმატიზებელ ენას, როდესაც საუბრობენ სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტებზე, ჟურნალისტებზე ან ოპოზიციის წევრებზე.
ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის შესახებ გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა მერი ლოულორმა 2024 წლის 5 სექტემბერს განაცხადა, რომ:
„მთავრობის ოფიციალური პირები და მმართველი პარტიის წევრები, რომლებიც საჯაროდ ლანძღავენ ადამიანის უფლებათა დამცველებს და მათ ხალხის მტრებად მოიხსენიებენ, კვლავ რჩება საქართველოში ერთ-ერთ მთავარ პრობლემად.“
- მაგალითად, ორგანიზაციამ World Organisation Against Torture (OMCT) აღნიშნა, რომ:
„2025 წლის 19 ოქტომბერს სახელმწიფოებთან დაკავშირებულმა მაუწყებელმა ImediTV-მ გაავრცელა ცილისმწამებლური სიუჟეტი, სადაც ტყუილად დაადანაშაულა ‘წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ქართული ცენტრი’ ტერორიზმის მხარდაჭერაში ევროკომისიის ფინანსური დახმარებით.“
იმავე ტელეკომპანიამ, Imedi TV-მ, ასევე გაუშვა სიუჟეტების სერია, რომელშიც კერძო ქართულ უნივერსიტეტებს ბრალს სდებდა, სხვა საკითხებთან ერთად, ტერორიზმის მხარდაჭერაში.
- საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ შალვა პაპუაშვილმა ონლაინ მედია Publika დაადანაშაულა უკანონო საქმიანობის ხელშეწყობაში, მას შემდეგ რაც ამ მედიამ გამოაქვეყნა პროევროპული დემონსტრაციის ორგანიზატორების განცხადება.
- დამოუკიდებელი მედიის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ მათ მიმართ განხორციელდა დისკრიმინაცია საგადასახადო ორგანოების მხრიდან და მათი ანგარიშები გაიყინა მას შემდეგ, რაც მათ გაავრცელეს მთავრობის მიმართ კრიტიკული მოსაზრებები.
- დაზარალებულ ორგანიზაციებთან დაკავშირებულმა პირებმა განაცხადეს, რომ მათ წინააღმდეგ მიმდინარეობდა დეზინფორმაციის კამპანია, რომელიც ძირითადად ტელეკომპანიების Imedi და PostTV მეშვეობით ხორციელდებოდა.
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს მოიხსენიებდნენ როგორც:
- „მოღალატეებს“,
- „მტრებს“,
- ან „გლობალური ომის პარტიის“ მხარდამჭერებს.
- მიღებული ინფორმაციით, ზოგიერთი პირი, ვინც მონაწილეობდა ანტისამთავრობო პროტესტებში და უკვე დაჯარიმებული ან დაკავებული იყო, გააფრთხილეს, რომ დემონსტრაციებში მონაწილეობისთვის ისინი კვლავ შეიძლება დაეკავებინათ და ერთ წლამდე პატიმრობა მიესაჯათ.
- რაპორტიორმა მიიღო ჩვენებები, რომელთა მიხედვითაც მთავრობის ან უსაფრთხოების ძალების ყოფილი წევრების ნაწილი თავს გრძნობდა „მწვავე, სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობაში“ და ცდილობდა სხვა ქვეყნებში თავშესაფრის მიღებას.
ანტისამთავრობო პროტესტანტების, პოლიტიკური ოპოზიციისა და სხვა კრიტიკოსების წინააღმდეგ სასამართლო პროცესები
- ამ ანგარიშისთვის გამოკითხულმა ადვოკატებმა, რომლებიც წარმოადგენდნენ როგორც პოლიტიკოსებს, ისე პროტესტების რიგით მონაწილეებს, ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ ეშინოდათ — მათი მონაწილეობა კლიენტების დაცვაში ან რაპორტიორთან საუბრისას გარკვეული საკითხების წამოწევა შესაძლოა დასრულებულიყო იმავე სამართლებრივი მუხლებით ბრალდებით, რომლითაც მათი კლიენტები იყვნენ ბრალდებულები.
მიუხედავად იმისა, რომ ამ ეტაპზე, რაპორტიორის ცოდნის მიხედვით, მსგავსი დევნა არ დაწყებულა, აღნიშნული შიშები კარგად აჩვენებს ხელისუფლების მიერ კანონის გამოყენების არაპროგნოზირებადობას. - იურიდიული წარმომადგენლები ზოგადად აღნიშნავდნენ, რომ მათ კლიენტებთან წვდომის პრობლემა არ ჰქონდათ. თუმცა ზოგჯერ უჭირდათ მათი ადგილსამყოფლის დადგენა, როდესაც ისინი სამართალდამცავი ძალების მიერ იყვნენ დაკავებულები.
ამასთან, რაპორტიორმა მიიღო ერთი ჩვენება, რომლის მიხედვითაც ადვოკატთან წვდომა უარყოფილი იყო სისხლის სამართლის პროცესის სხვადასხვა ეტაპზე, მათ შორის წინასწარი პატიმრობის პერიოდში. - სამართლიანი სისხლის სამართლის პროცესის ერთ-ერთი ძირითადი გარანტია არის „იარაღთა თანასწორობა“, რაც ნიშნავს, რომ ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს მიხედვით:
„თითოეულ მხარეს უნდა მიეცეს გონივრული შესაძლებლობა, წარმოადგინოს თავისი საქმე ისეთ პირობებში, რომლებიც მას მოწინააღმდეგესთან შედარებით არ აყენებს არასახარბიელო მდგომარეობაში.“
გამოკითხული პირების (სისხლის სამართლის ბრალდებით გასამართლებულ პროტესტანტთა და პოლიტიკური ფიგურების, ასევე მათი ადვოკატების) თქმით, დაცვის მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შუამდგომლობები ხშირად უარყოფილია, მაშინაც კი, როდესაც ისინი მნიშვნელოვანია უდანაშაულობის დასამტკიცებლად.
რაპორტიორს მიაწოდეს მაგალითი, როდესაც დაცვის მხარე ითხოვდა:
- დანაშაულის ადგილიდან და დროიდან ვიდეოჩანაწერის მტკიცებულებად ჩართვას,
- ან მნიშვნელოვანი მოწმეების დაკითხვას.
ადვოკატების თქმით, სასამართლო ხშირად უსმენდა მხოლოდ პოლიციელ მოწმეებს.
გამოკითხული ადვოკატების განცხადებით, ხშირად მათ უწევდათ მტკიცებულებების მანიპულაციასთან გამკლავება, ხოლო მათი მცდელობები ეჭვქვეშ დაეყენებინათ ეს მტკიცებულებები უშედეგო იყო, რადგან ვერ ახერხებდნენ წინააღმდეგობრივი მტკიცებულებების წარდგენას.
ერთ-ერთ მაგალითად რაპორტიორს მიაწოდეს შემთხვევა, როდესაც ვიდეოჩანაწერი იყო მტკიცებულება, მაგრამ პროკურატურამ წარმოადგინა მხოლოდ მცირე ფრაგმენტები, ხოლო სასამართლომ უარი თქვა ვიდეოს უფრო გრძელი მონაკვეთების ჩვენებაზე, რაც კონტექსტს გაარკვევდა.
ერთ-ერთ კარგად აღწერილ საქმეში, სასამართლომ მრავალი მტკიცებულება უარყო.
- სამართლიანი სასამართლოს უფლების სხვა შესაძლო დარღვევებს შორის, სისხლის სამართლის ბრალდების წინაშე მყოფი პირების იურიდიულმა წარმომადგენლებმა განსაკუთრებით გამოყვეს:
- უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევა — გამოკითხულთა თქმით, საკმაოდ ხშირია შემთხვევა, როდესაც მაღალი რანგის საჯარო მოხელეები აკეთებენ განცხადებებს ბრალდებულის სავარაუდო დანაშაულის შესახებ.
გარდა ამისა, ზოგიერთი ბრალდებული სასამართლო დარბაზში ჩნდებოდა მინის გალიებში, ციხის მცველებით გარშემორტყმული, თითქოს ისინი საშიში დამნაშავეები იყვნენ. - ყველაზე მკაცრი პრევენციული ზომებისა და სასჯელების არაპროპორციული გამოყენება —
მაგალითად, წინასწარი პატიმრობა და თავისუფლების აღკვეთა, მათ შორის მძიმე ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პირების მიმართაც.
**c. დაკავებული პირების იძულება, ხელი მოეწერათ ცრუ განცხადებებზე, რომლებიც შემდეგ მათ წინააღმდეგ გამოიყენებოდა სისხლის სამართლის პროცესში.
**d. ბრალდებების გადაკვალიფიცირება სასამართლოს მიერ ისე, რომ დაცვის მხარეს არ ეძლეოდა შესაძლებლობა, პროცესის დასრულებამდე გაესაჩივრებინა ახალი ბრალდებები.
რაპორტიორს არ მიეცა წვდომა კონკრეტული საქმეების მასალებზე და მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა დაესწრო სასამართლო პროცესებს.
ამიტომ რაპორტიორი არ არის მდგომარეობაში საბოლოოდ დაადგინოს, რომ მისიის ფარგლებში მოსმენილი ეს ბრალდებები ნამდვილად შეესაბამება სინამდვილეს.
თუმცა, თუ ეს ბრალდებები დადასტურდება, მაშინ ეს ნიშნავს, რომ საქართველო არღვევს სამართლიანი სასამართლოს უფლებას, შესაძლოა სისტემური ხასიათით, განსაკუთრებით ხელისუფლების კრიტიკოსების წინააღმდეგ მიმდინარე პროცესების კონტექსტში.
