თაგვებზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ პოპულარული დამატკბობლები, სუკრალოზა და სტევია ნაწლავის მიკრობიომსა და მეტაბოლიზმთან დაკავშირებულ პროცესებს ცვლის. ზოგიერთი ეფექტი იმ შთამომავლებშიც დაფიქსირდა, რომლებსაც ეს ნივთიერებები საერთოდ არ მიუღიათ.
შაქრის ნაცვლად სუკრალოზისა თუ სტევიის გამოყენება ხშირად უფრო ჯანსაღ არჩევანად აღიქმება, რადგან ისინი ტკბილ გემოს თითქმის კალორიების გარეშე გვაძლევს. თუმცა თაგვებზე ჩატარებული ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ამ ორი პოპულარული შაქრის შემცვლელის გავლენა შესაძლოა გაცილებით ხანგრძლივი იყოს, ვიდრე აქამდე გვეგონა — და ზოგიერთ შემთხვევაში მომავალ თაობებშიც კი გამოჩნდეს.
მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სუკრალოზამ და სტევიამ შეცვალა თაგვების ნაწლავის მიკრობიომი, შეამცირა სასარგებლო ბაქტერიული ნივთიერებების გამომუშავება და გავლენა მოახდინა მეტაბოლიზმსა და ანთებასთან დაკავშირებული გენების აქტივობაზე. ცვლილებების ნაწილი იმ შთამომავლებშიც აღმოაჩინეს, რომლებსაც თავად შაქრის შემცვლელები არასოდეს მიუღიათ.
კვლევის წამყვანი ავტორი, ჩილეს უნივერსიტეტის მკვლევარი ფრანსისკა კონჩა სელუმე ამბობს, რომ ყურადღება მიიქცია ერთმა წინააღმდეგობრივმა გარემოებამ: შაქრის შემცვლელების მოხმარება სულ უფრო იზრდება, მაგრამ სიმსუქნისა და ისეთი მეტაბოლური დარღვევების გავრცელება, როგორიცაა ინსულინრეზისტენტობა, არ მცირდება.
მისი თქმით, ეს არ ნიშნავს, რომ ამ პრობლემებს სწორედ შაქრის შემცვლელები იწვევს. თუმცა ჩნდება კითხვა, ხომ არ მოქმედებს მათი რეგულარული მოხმარება მეტაბოლიზმზე ისეთი გზით, რომელიც მეცნიერებისთვის ჯერ სრულად ცნობილი არ არის.
რა აჩვენა ექსპერიმენტმა
მკვლევრებმა 47 მამრი და მდედრი თაგვი სამ ჯგუფად დაყვეს. ერთი ჯგუფი ჩვეულებრივ წყალს იღებდა, მეორე — სუკრალოზიან წყალს, მესამე კი — სტევიიანს. გამოყენებული რაოდენობები შეირჩა ისე, რომ ადამიანის ჩვეულებრივ რაციონში რეალისტურ მოხმარებასთან ყოფილიყო მიახლოებული.
შემდეგ თაგვები გაამრავლეს და კიდევ ორი თაობა შეისწავლეს. მნიშვნელოვანია, რომ ამ შთამომავლებს უკვე მხოლოდ ჩვეულებრივ წყალს აძლევდნენ — ანუ მათ სუკრალოზა და სტევია უშუალოდ არ მიუღიათ.
მეცნიერები აკვირდებოდნენ, როგორ არეგულირებდა ორგანიზმი სისხლში გლუკოზას, რა ხდებოდა ნაწლავის მიკრობიომში და როგორ იცვლებოდა ღვიძლსა და ნაწლავებში იმ გენების აქტივობა, რომლებიც მეტაბოლიზმს, ანთებასა და ნაწლავის დამცავი ბარიერის ფუნქციას უკავშირდება.
ორივე შაქრის შემცვლელის შემთხვევაში შემცირდა მოკლეჯაჭვიანი ცხიმოვანი მჟავების რაოდენობა. ამ ნივთიერებებს ნაწლავის ბაქტერიები წარმოქმნიან და ისინი ორგანიზმისთვის მნიშვნელოვან პროცესებში, მათ შორის მეტაბოლიზმისა და გენების რეგულირებაში მონაწილეობს.
საინტერესოა, რომ მათი დაბალი დონე მხოლოდ იმ თაგვებში არ აღმოჩნდა, რომლებიც სუკრალოზასა და სტევიას უშუალოდ იღებდნენ — ცვლილება მომდევნო თაობებშიც დაფიქსირდა.
სუკრალოზის გავლენა უფრო ძლიერი აღმოჩნდა
ორი შაქრის შემცვლელი ორგანიზმზე ერთნაირად არ მოქმედებდა. უფრო მკვეთრი და ხანგრძლივი ცვლილებები სუკრალოზასთან იყო დაკავშირებული.
სუკრალოზის მიმღებ თაგვებში ნაწლავის მიკრობიომის შემადგენლობა მნიშვნელოვნად შეიცვალა: გაიზარდა ზოგიერთი პოტენციურად პათოგენური ბაქტერიის რაოდენობა და შემცირდა სასარგებლო სახეობები.
ამავე დროს გაიზარდა ანთებასთან დაკავშირებული გენების აქტივობა და შემცირდა მეტაბოლიზმთან დაკავშირებული ზოგიერთი გენის აქტივობა. ამ ცვლილებების ნაწილი საწყისი ზემოქმედებიდან ორი თაობის შემდეგაც კი ჩანდა.
სტევიამაც მოახდინა გავლენა გენების აქტივობასა და ნაწლავის მიკრობიომზე, თუმცა მისი ეფექტი უფრო სუსტი იყო და დიდხანს არ შენარჩუნებულა.
განსხვავებები სისხლში გლუკოზის რეგულაციაშიც გამოჩნდა. პირველ თაობაში გლუკოზის ტოლერანტობის გაუარესების ნიშნები მხოლოდ იმ მამრ თაგვებში დაფიქსირდა, რომლებიც სუკრალოზის მიმღები მშობლების შთამომავლები იყვნენ.
მეორე თაობაში კი უზმოზე სისხლში გლუკოზის მომატებული დონე აღმოჩნდა როგორც სუკრალოზის ჯგუფის მამრ შთამომავლებში, ასევე სტევიის ჯგუფის მდედრებში.
კვლევის ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ თაგვებს დიაბეტი არ განვითარებიათ. აღმოჩენილი ცვლილებები უფრო ადრეული ბიოლოგიური ნიშნებია, რომლებიც შესაძლოა გარკვეულ პირობებში — მაგალითად, ცხიმის მაღალი შემცველობის კვების დროს — მეტაბოლური დარღვევების მიმართ ორგანიზმის მგრძნობელობას ზრდიდეს.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ სტევია და სუკრალოზა საშიშია?
ჯერ — არა. მკვლევრები თავად გვაფრთხილებენ, რომ კვლევა თაგვებზე ჩატარდა და მისი შედეგების ადამიანებზე პირდაპირ გადატანა არ შეიძლება.
კვლევამ აჩვენა კავშირი შაქრის შემცვლელების მოხმარებასა და ნაწლავის მიკრობიომის, გლუკოზის რეგულაციისა და გენების აქტივობის ცვლილებებს შორის, მაგრამ არ ამტკიცებს, რომ ყველა ეს ცვლილება უშუალოდ სუკრალოზამ ან სტევიამ გამოიწვია.
მით უფრო, კვლევა არ ამბობს, რომ ამ ნივთიერებების მოხმარება აუცილებლად გამოიწვევს დიაბეტს, სიმსუქნეს ან სხვა დაავადებას.
„ამ კვლევის მიზანი განგაშის გამოწვევა არ არის, არამედ იმის ჩვენება, რომ საკითხი დამატებით შესწავლას საჭიროებს“, — ამბობს კვლევის წამყვანი ავტორი ფრანსისკა კონჩა სელუმე. მისი თქმით, მანამდე კი გონივრული შეიძლება იყოს ასეთი შაქრის შემცვლელების ზომიერად მოხმარება და მათი გრძელვადიანი ბიოლოგიური ეფექტების კვლევის გაგრძელება.