ათწლეულების განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ კანადა თავდაცვის დაფინანსებაში ჩამორჩებოდა. სულ რაღაც ორი წლის წინ კი ახალწვეულების მიღების მდგომარეობა იმდენად მძიმე იყო, რომ მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ყველას აფრთხილებდა: შეიარაღებული ძალები „სიკვდილის სპირალში“ შედიოდა.
ახლა კანადის არმია ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე რეკორდული ტემპით იზრდება და ახალწვეულების რაოდენობამ ბოლო 30 წლის მაქსიმუმს მიაღწია. შესაძლოა, ქვეყანამ შეძლო პირადი შემადგენლობის ქრონიკული დეფიციტის დაძლევა — პრობლემის, რომელიც კანადის შეიარაღებულ ძალებს დიდი ხნის განმავლობაში აწუხებდა.
ბოლო ორი წლის განმავლობაში ეს ზრდა ხდება მსოფლიოში მსხვილი შეიარაღებული კონფლიქტებისა და გეოპოლიტიკური გაურკვევლობის ფონზე, ასევე იმ დროს, როდესაც კანადა მილიარდებს გამოყოფს ახალი სამხედრო დაფინანსებისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში ნატოს ფარგლებში აღებულ ვალდებულებებს ვერ ასრულებდა.
ეს ასევე ემთხვევა ნაციონალიზმის არატიპურ ზრდას, რომელიც მას შემდეგ გაჩნდა, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კანადას „51-ე შტატი“ უწოდა — კომენტარი ბევრმა კანადის სუვერენიტეტის მიმართ უახლოესი მეზობლის მხრიდან მუქარად აღიქვა.
კანადის გლობალური საკითხების ინსტიტუტის მკვლევარმა შარლოტა დიუვალ-ლანტუანმა, რომელიც კანადის სამხედრო კულტურას იკვლევს, აღნიშნა, რომ ახალწვეულების ბოლო ზრდის უკან შესაძლოა „ტრამპის ეფექტი“ იდგეს, თუმცა სამხედრო სამსახურში მიღების განაცხადების რაოდენობამ მკვეთრი ზრდა ჯერ კიდევ 2022 წელს დაიწყო — დაახლოებით იმ პერიოდში, როდესაც რუსეთი უკრაინაში შეიჭრა.
„როდესაც ადამიანები ხედავენ, რომ მსოფლიო ნაკლებად უსაფრთხო ხდება, რომ მათი ქვეყანა შეიძლება საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს… ჩვეულებრივ იზრდება იმ ადამიანების რაოდენობა, ვისაც სამხედრო სამსახურში შესვლა სურს“, — თქვა მან.
დიუვალ-ლანტუანის აზრით, გლობალური კონფლიქტები ამ ზრდის ერთადერთი ფაქტორი არ არის. მისი თქმით, გარკვეული როლი ითამაშა ახალგაზრდებში უმუშევრობის მაღალმა დონემაც, რომელიც კანადაში მარტში 14%-ს უახლოვდებოდა, ასევე გარანტირებული დასაქმებისა და უფრო მაღალი ხელფასების დაპირებამ მას შემდეგ, რაც პრემიერ-მინისტრმა მარკ კარნიმ სამხედროების ანაზღაურების ყველაზე მნიშვნელოვანი ზრდა გამოაცხადა ბოლო თაობის განმავლობაში.
თანამდებობაზე გასულ წელს მოსვლის შემდეგ კარნიმ შეიარაღებული ძალები თავისი მთავრობის პრიორიტეტად აქცია და წარმოადგინა, როგორც თავად უწოდა, „ამბიციური“ გეგმა კანადის შეიარაღებული ძალების სწრაფი მოდერნიზებისა და გაფართოებისთვის.
მარტში მან განაცხადა, რომ კანადამ 1980-იანი წლების ბოლოდან პირველად ოფიციალურად მიაღწია ნატოს მიერ დადგენილ მიზანს — თავდაცვაზე მშპ-ის 2%-ის დახარჯვას, რაც ერთ წელიწადში 63 მილიარდზე მეტ კანადურ დოლარს, ანუ 46 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენს. კარნი ასევე შეუერთდა ნატოს ვალდებულებას, 2035 წლისთვის თავდაცვაზე მშპ-ის 5%-მდე დაიხარჯოს.
კანადამ 2%-იან ნიშნულს მიაღწია ხელფასების ზრდის, ახალი აღჭურვილობის შესყიდვაზე აღებული ვალდებულებების, არსებული ბაზების მოდერნიზებისა და არქტიკაში ახალი ინფრასტრუქტურის მშენებლობის ხარჯზე.
ანალიტიკოსების აზრით, ახალი რეკრუტების მიუხედავად, კანადის შეიარაღებული ძალები მაინც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება თავის მოკავშირეებს. ისინი აფრთხილებენ, რომ დამატებითი თანხები შედეგს მაშინვე ვერ გამოიღებს.
რიჩარდ შიმუკა, მაკდონალდ-ლორიეს ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი — ეს არის საჯარო პოლიტიკის საკითხებზე მომუშავე ანალიტიკური ცენტრი — ამბობს, რომ ამჟამად კანადის შეიარაღებულ ძალებს ერთდროულად მხოლოდ რამდენიმე ათასი ჯარისკაცისა და შეზღუდული რაოდენობის გამანადგურებლების განთავსება შეუძლიათ. შედარებისთვის, მისი თქმით, ბრიტანეთის შეიარაღებულ ძალებს საჭიროების შემთხვევაში 10 000 სამხედრო მოსამსახურის განთავსება შეუძლიათ.
„კანადის შეიარაღებული ძალების მდგომარეობა ამჟამად ძალიან დაბალ დონეზეა და ხუთი ან ათი წელი გავა, სანამ რეალურ აღმავლობას დავინახავთ“, — თქვა შიმუკამ.
შიმუკას აზრით, ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი არის კანადის ისტორიული გადაჭარბებული დამოკიდებულება თავდაცვის საკითხებში აშშ-ზე — თავის მეზობელზე და მსოფლიოს უდიდეს სამხედრო ძალაზე.
აშშ-ის პრეზიდენტები და ოფიციალური პირები არაერთხელ ახდენდნენ ზეწოლას კანადაზე თავდაცვის ხარჯების გაზრდის მიზნით, კრიტიკოსები კი კანადას „მუქთამჭამელს“ უწოდებდნენ. აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის სპიკერმა მაიკ ჯონსონმა 2024 წელს კანადა დაადანაშაულა იმაში, რომ ის „ამერიკას კისერზე აზის“.
გასულ წელს ტრამპმა კანადა გამოყო, როგორც ნატოს ერთ-ერთი წევრი, რომელიც თავდაცვაზე საკმარის თანხას არ ხარჯავს. ივნისში მან ჟურნალისტებს უთხრა: „კანადა ამბობს: რატომ უნდა გადავიხადოთ, თუ აშშ უფასოდ გვიცავს?“
გასულ წელს გამოქვეყნებული ალიანსის ანგარიშის თანახმად, კანადა კვლავ ნატოს ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად გულუხვ წევრად რჩება — ჩამორჩება აშშ-ს, დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს — მიუხედავად იმისა, რომ 2%-იან მიზანს მიაღწია.
ნაკლები ბიუროკრატია და კეთილგანწყობილი მიღება უცხოელებისთვის
კანადის უნარი, უფრო მეტი ახალწვეული მიიზიდოს, იმის ნიშანია, რომ მდგომარეობა შესაძლოა თანდათან უმჯობესდება. კანადის თავდაცვის მინისტრმა დევიდ მაკგინტიმ განაცხადა, რომ, მისი აზრით, ქვეყანამ შეიძლება პირადი შემადგენლობის დაკომპლექტების მიზნებს პროგნოზირებულზე ადრე მიაღწიოს.
სამხედროების წასვლის მაჩვენებელიც ოდნავ შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ 2024 წელს მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ბილ ბლერი ამ მდგომარეობას „სიკვდილის სპირალად“ ახასიათებდა.
აპრილის ბოლოს კანადის შეიარაღებულმა ძალებმა განაცხადეს, რომ გასულ ფინანსურ წელს სამსახურში 7 000-ზე მეტი ადამიანი მიიღეს — ეს ახალწვეულების რაოდენობით ბოლო სამი ათწლეულის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია იმ ადამიანების საერთო რაოდენობიდან, რომლებმაც სამხედრო სამსახურში შესვლის სურვილი გამოთქვეს. კანადის თავდაცვის სამინისტროს მონაცემების თანახმად, თებერვლის მდგომარეობით, კანადის შეიარაღებულ ძალებში მიღებაზე დადასტურებული განაცხადების რაოდენობა წინა წელთან შედარებით თითქმის გაორმაგდა — 21 700-დან 40 116-მდე გაიზარდა.
ეს მაჩვენებლები ასახავს იმ აპლიკანტების რაოდენობას, რომლებმაც საჭირო დოკუმენტები წარადგინეს სამსახურში მიღების უფლების დასადასტურებლად. განაცხადების საერთო რაოდენობა ბევრად უფრო მაღალი იყო და ბოლო ერთი წლის განმავლობაში თითქმის 100 000-ს მიაღწია.
ეს მნიშვნელოვანი ნახტომია 2019–2020 წლებთან შედარებით, როდესაც განაცხადი დაახლოებით 36 000-მა ადამიანმა შეიტანა.
კანადის შეიარაღებული ძალების ვიცე-პოლკოვნიკმა ტრევის ჰეინსმა BBC-ს უთხრა, რომ, მისი აზრით, მსურველთა რაოდენობის ზრდა დიდწილად იმით არის გამოწვეული, რომ სამხედროებმა ბიუროკრატიული პროცედურები გაამარტივეს.
კანადის შეიარაღებულ ძალებს დიდი ხნის განმავლობაში აკრიტიკებდნენ იმის გამო, რომ ისინი ვერ ახერხებდნენ განაცხადების სწრაფად განხილვას და კანდიდატების სამსახურში მიღებას. ცოტა ხნის წინ არმიამ განაცხადის პროცესის ზოგიერთი ელემენტი ციფრულ ფორმატზე გადაიყვანა — მათ შორის, დოკუმენტების ელექტრონულად წარდგენის შესაძლებლობა დაუშვა — პროცესის დასაჩქარებლად.
„ინტერესი ყოველთვის არსებობდა, — თქვა ჰეინსმა. — უბრალოდ, სისტემის გავლა რთული იყო“.
ბოლო წლებში რეკრუტირების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება გახდა ის, რომ განაცხადის შეტანა შეუძლიათ კანადის მუდმივ რეზიდენტებსაც და არა მხოლოდ მოქალაქეებს. ეს ზომა 2022 წელს ამოქმედდა. გასულ წელს უცხოეთის მოქალაქეები ახალწვეულების დაახლოებით 20%-ს შეადგენდნენ.
ამჟამად კანადა თავისი შეიარაღებული ძალების მნიშვნელოვნად გაფართოებას გეგმავს: გეგმის მიხედვით, რეგულარული სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობა 85 500-მდე უნდა გაიზარდოს, ხოლო მობილიზაციის ძალები 300 000-მდე რეზერვისტით უნდა შეიქმნას.
დიუვალ-ლანტუანის თქმით, კანადას ასეთი მასშტაბის მობილიზაციის გეგმა 2004 წლის შემდეგ არ განუხორციელებია. ეს იმის ნიშანია, რომ ქვეყანა ითვალისწინებს უკრაინაში მიმდინარე ომს, რომელიც, როგორც მან აღნიშნა, დიდწილად სწორედ უკრაინის სამხედრო პოტენციალის წყალობით გრძელდება.
კანადა, ისევე როგორც მისი ევროპელი მოკავშირეები, ცდილობს „მომავალი ომებისთვის მოემზადოს მიმდინარე ომის გაანალიზებით“, — თქვა მან.
