ჰუსიტების რაზმები აცხადებენ, რომ ულტიმატუმი წაუყენეს გემებს, რომლებიც საუდის არაბეთის პორტებში ტვირთის წამოსაღებად შედიან. BBC-ის უსაფრთხოების საკითხების კორესპონდენტის, ფრენკ გარდნერის შეფასებით, მსოფლიო ვაჭრობა შესაძლოა კიდევ ერთი სერიოზული დაბრკოლების წინაშე აღმოჩნდეს, ხოლო ძალის გამოყენებით მისი აღმოფხვრის მცდელობამ ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობა კიდევ უფრო გაზარდოს.
სპარსეთის ყურის არაბული ქვეყნები, რომლებიც წარსულში სტაბილურობის, დაბალი დანაშაულისა და კიდევ უფრო დაბალი გადასახადების თავშესაფრად ითვლებოდა, ახლა სწავლობენ მუდმივი თავდასხმების საფრთხის პირობებში ცხოვრებას. ეს საფრთხე ყურის მეორე ნაპირიდან — კვლავ კარგად შეიარაღებული ირანის ისლამური რესპუბლიკიდან მოდის.
როგორც ჩანს, ამ პრობლემას კიდევ ერთი ემატება. იემენელმა ჰუსიტებმა, სავარაუდოდ, უარი თქვეს 2022 წელს საუდის არაბეთთან დადებულ ზავზე. ამ კვირაში ორ საუდურ გემს რაკეტები მოხვდა. ჰუსიტების განცხადებით, მათ მიერ გამოცხადებული ულტიმატუმის შემდეგ კიდევ ათმა გემმა კურსი შეცვალა და საუდის არაბეთის პორტები დატოვა.
ამგვარად, საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდა ნაოსნობა ბაბ-ელ-მანდების სრუტეში, რომელიც წითელი ზღვის სამხრეთ ნაწილს ინდოეთის ოკეანესთან აკავშირებს. ეს თავისთავადაც მნიშვნელოვანია, თუმცა კიდევ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს ირანის მიერ ჰორმუზის სრუტის მიმდინარე ბლოკადის ფონზე. ეს სრუტე სპარსეთის ყურის ქვეყნებიდან ნავთობისა და ქიმიური პროდუქციის ექსპორტისთვის აუცილებელია.
აქამდე საუდის არაბეთი ცდილობდა, აშშ-სა და ირანს შორის ომისგან თავი შორს დაეჭირა და ბოლო დრომდე იმ ზარალსაც ასცდა, რომელიც ირანულმა დრონებმა და რაკეტებმა სპარსეთის ყურეში აშშ-ის სხვა არაბ მოკავშირეებს — ქუვეითს, იორდანიასა და ბაჰრეინს — მიაყენა.
უზარმაზარი ნავთობსადენის მეშვეობით საუდის არაბეთს ნავთობი აღმოსავლეთ პროვინციებიდან სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე, იანბუს ნავთობტერმინალში გადაჰქონდა. იქიდან ტანკერები ბაბ-ელ-მანდების სრუტის გავლით ნავთობს აზიელ მყიდველებთან ეზიდებოდნენ.
თუმცა ივლისის დასაწყისში ირანზე ამერიკული დარტყმების განახლების შემდეგ ირანულმა რაკეტებმა საუდის არაბეთამდეც მიაღწია. ახლა კი ჰუსიტები ნაოსნობის დაბლოკვით იმუქრებიან.
როგორც ჩანს, ეს ირანელი სამხედრო მეთაურების უშუალო ხელმძღვანელობით ხდება. Reuters-ი ირანსა და იემენში საკუთარ წყაროებზე დაყრდნობით იუწყება, რომ 13 ივლისს ირანიდან ჰუსიტების მიერ კონტროლირებად იემენის ნაწილში გაემგზავრა ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის 10 ან შესაძლოა 20 თანამშრომლისგან შემდგარი დელეგაცია, რომელსაც სამხედრო აღჭურვილობა მიჰქონდა.
„გუშაგთა კორპუსის მეთაურები იქ ჰუსიტების ოპერაციების მხარდასაჭერად და ახალი სარაკეტო სისტემების გამოყენების სასწავლებლად ჩავიდნენ“, — განუცხადა სააგენტოს ერთ-ერთმა ირანელმა წყარომ.
ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პოზიციის გარკვევა ოპერატიულად ვერ მოხერხდა, თუმცა წარსულში თეირანი უარყოფდა, რომ ჰუსიტებს რაკეტებით ამარაგებდა. ჰუსიტებიც უარყოფენ ირანთან სამხედრო კავშირებს და აცხადებენ, რომ შეიარაღებას თავად აწარმოებენ.
ჰუსიტების დაჯგუფება ერთიან მოძრაობად 2014 წელს ჩამოყალიბდა. მაშინ, რეგიონში „არაბული გაზაფხულის“ რევოლუციური მოვლენების ფონზე, იემენის უკიდურეს ჩრდილოეთში მცხოვრები ამ შიიტური ტომის რაზმები სამხრეთისკენ დაიძრნენ და ქვეყნის დედაქალაქი სანა დაიკავეს. მოგვიანებით მათ იემენის რამდენიმე მჭიდროდ დასახლებული რაიონი, მათ შორის სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ჰოდეიდას პორტიც ჩაიგდეს ხელში.
2015 წელს საუდის არაბეთმა იემენის დამხობილი, საერთაშორისო დონეზე აღიარებული ხელისუფლების დახმარება გადაწყვიტა. ერ-რიადში მიიჩნევდნენ, რომ სამხრეთ საზღვართან ირანის მიერ მხარდაჭერილი დაჯგუფების არსებობა მათთვის მიუღებელი იყო.
საუდის არაბეთის ხელისუფლებას ეგონა, რომ უახლესი დასავლური თვითმფრინავებისა და რაკეტების გამოყენებით აჯანყებულებს სწრაფად აიძულებდა კაპიტულაციასა და მოლაპარაკებებზე წასვლას.
ეს ვერ მოხერხდა. მასობრივი დაბომბვების შედეგად მშვიდობიან მოსახლეობაში შემზარავი დანაკარგების მიუხედავად, ჰუსიტები არ დანებდნენ და ათი წლის შემდეგ ხელისუფლებაში მყარად არიან გამაგრებული.
საუდის არაბეთთან ზავის დადების შემდეგ ჰუსიტები ისრაელთან ბრძოლაზე გადაერთნენ — ძირითადად, წითელ ზღვაში ისრაელთან დაკავშირებულ საზღვაო გადაზიდვებს ესხმოდნენ თავს. ისინი ასევე უტევდნენ აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის ხომალდებს, რომლებიც წელიწად-ნახევრის განმავლობაში იემენის სანაპიროს აკონტროლებდნენ და სავაჭრო გადაზიდვების დაცვას ცდილობდნენ.
როგორც ჰორმუზის სრუტის ირანული სანაპირო, ისე იემენის წითელი ზღვის სანაპიროც სავსეა გამოქვაბულებით, გვირაბებითა და სხვა დამალული ადგილებით, სადაც საბრძოლო მასალის შედარებით უსაფრთხოდ შენახვა და ახალი თავდასხმისთვის სწრაფად გამოტანაა შესაძლებელი.
2025 წლის მაისში აშშ-მა ჰუსიტებთან ზავი დადო, თუმცა ახლა აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი მათთან „საქმის მოგვარებას“ ჰპირდება. შესაბამისად, ამ ფრონტზე ომის ხელახლა დაწყების საფრთხე საკმაოდ რეალურია.
წითელი ზღვის სანაპიროსთან შედარებითი სიმშვიდე ჯერ კიდევ 7 ივლისს დაირღვა, როდესაც ჰუსიტების სარაკეტო იერიშის შედეგად სატვირთო გემი Eternity C ჩაიძირა. ის სომალიდან ცარიელი ბრუნდებოდა, სადაც ჰუმანიტარული დახმარება ჩაიტანა.
გემი ლიბერიის დროშით დაცურავდა და ბერძნულ კომპანია Cosmoship-ს ეკუთვნოდა. ჰუსიტების განცხადებით, თავდასხმის მიზეზი ის გახდა, რომ ამ კომპანიის სხვა გემები ისრაელის პორტებში შედიოდნენ.
ახლო აღმოსავლეთში პოლიტიკური ხანძრების რუკა შეიცვალა. ვითარება შედარებით დასტაბილურდა ორ ქვეყანაში, რომლებიც წლების განმავლობაში სამოქალაქო დაპირისპირებით იყო გახლეჩილი — ერაყსა და სირიაში.
ღაზის სექტორში ზავი ფორმალურად კვლავ მოქმედებს, თუმცა იქ ადამიანები ისევ იღუპებიან. მდინარე იორდანეს დასავლეთ სანაპიროზე დაძაბულობა უკიდურეს ზღვარზეა ისრაელელი დასახლებულების მიერ მიწების დაკავების გაგრძელების გამო. ჯერჯერობით ძალაში რჩება ცეცხლის შეწყვეტა ისრაელსა და ლიბანში მოქმედ „ჰეზბოლას“ შორის.
თუმცა სპარსეთის ყურესა და არაბეთის ნახევარკუნძულზე ვითარება კვლავ იძაბება. დონალდ ტრამპი ირანთან ომში ჩაერთო, საიდანაც გამოსვლის გზა ჯერ არ ჩანს.
ყოველ ღამე ამერიკული ავიაცია ირანში ხიდებს, გზებსა და ელექტროსადგურებს ბომბავს, თუმცა გუშაგთა კორპუსს ჰორმუზის სრუტის დათმობას მაინც ვერ აიძულებს.
ყოველ ღამე ირანი, რომელიც აშშ-სა და სპარსეთის ყურის მის მოკავშირეებს შორის განხეთქილების შეტანას ცდილობს, საპასუხო დარტყმებს ახორციელებს არაბულ ქვეყნებზე და იმ ადგილებზე, სადაც ამერიკული ავიაბაზებია განთავსებული.
ყოველ ახალ დღეს, სანამ ტანკერები და ქიმიური პროდუქციისა და სასუქების გადამზიდავი გემები სპარსეთის ყურიდან გასვლას ვერ ახერხებენ, საერთაშორისო მიწოდების ჯაჭვებზე ზეწოლა სულ უფრო ძლიერდება. თუ წითელი ზღვაც დაიკეტება, მსოფლიო ეკონომიკაზე ზეწოლა კიდევ უფრო გაიზრდება.
დამატებითი ნერვიულობა გამოიწვია აშშ-სა და საუდის არაბეთს შორის ბირთვული ენერგეტიკის პროგრამის შექმნის შესახებ შეთანხმებამ.
ამ ეტაპზე არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ საუდის არაბეთი ამ პროგრამის ბირთვული იარაღის შესაქმნელად გამოყენებას შეეცდება. თუმცა მხოლოდ ასეთი შესაძლებლობის არსებობაც შიშს აჩენს, რომ რეგიონის სხვა ქვეყნებმა — თურქეთმა და ეგვიპტემ — საკუთარი ბირთვული პროგრამების დაჩქარება შეიძლება დაიწყონ.
რა თქმა უნდა, ახლო აღმოსავლეთისთვის დაძაბულობისა და ძალადობის ტალღები უცხო არ არის და ამ ეტაპზე ვითარება ჯერ კიდევ არ არის ყველაზე მძიმე, რაც რეგიონს ბოლო ათწლეულებში უნახავს.
თუმცა ერთობლიობაში ეს სხვადასხვა საგანგაშო სიგნალი მიუთითებს, რომ აშშ-სა და ირანს შორის მყარი და ყოვლისმომცველი შეთანხმების გარეშე რეგიონს ხანგრძლივი და მძიმე არასტაბილურობის პერიოდი ემუქრება.
