უკრაინასა და აშშ-სთან მოლაპარაკებებისთვის მოსკოვმა დელეგაციაში დიპლომატები და სამხედროები შეიყვანა. რა ვიცით რუსეთის დელეგაციის წევრების – ვლადიმირ მედინსკის, სერგეი რიაბკოვის, მიხაილ გალუზინის, იგორ კოსტიუკოვისა და იური ჟიგარლოვსკის – შესახებ?
კრემლმა დაასახელა დელეგაციის წევრები, რომლებიც 10–11 ნოემბერს არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომის დასრულების შესახებ მოლაპარაკებებზე რუსეთს წარმოადგენენ. რუსული მედიის ცნობით, დელეგაცია აბუ-დაბიში უკვე გაფრინდა. მას რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწე ვლადიმირ მედინსკი ხელმძღვანელობს. მასთან ერთად გაემგზავრნენ საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეები სერგეი რიაბკოვი და მიხაილ გალუზინი, ადმირალი იგორ კოსტიუკოვი, რომელიც რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარ სამმართველოს — სამხედრო დაზვერვას — ხელმძღვანელობს, და გენერალური შტაბის მთავარი ოპერატიული სამმართველოს უფროსის მოადგილე იური ჟიგარლოვსკი.
„ინტერფაქსის“ ცნობით, ხუთივე მიწვეული იყო 6 ნოემბრის თათბირზე, რომელზეც პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა უშიშროების საბჭოს მუდმივ წევრებთან ერთად საამიროების დედაქალაქში დაგეგმილი მოლაპარაკებები განიხილა. თათბირს ესწრებოდა საერთაშორისო საკითხებში პრეზიდენტის თანაშემწე იური უშაკოვიც. პრეზიდენტის პრესმდივანმა დმიტრი პესკოვმა მისი როლი ცალკე განმარტა. პესკოვის თქმით, უშაკოვი „მომავალ მოლაპარაკებებს კურირებს, როგორც სახელმწიფოს მეთაურის თანაშემწე საერთაშორისო საკითხებში“. აბუ-დაბიში გასამგზავრებლად დასახელებულ ხუთეულში უშაკოვი არ შედის.
კრემლმა ჯერ კიდევ 3 ნოემბერს განაცხადა, რომ მოლაპარაკებებზე რუსეთის მთავარი წარმომადგენელი კვლავ მედინსკი იქნებოდა. ამ ცნობამ ბევრ ექსპერტს გაუჩინა კითხვა — მედინსკის დაბრუნებით მოსკოვი ისევ მოლაპარაკების იმიტაციას ხომ არ ცდილობს და კვლავ უკრაინის ფაქტობრივ კაპიტულაციას ხომ არ მოითხოვს?
მედინსკის ჩრდილი
მედინსკი რუსეთს უკრაინასთან მოლაპარაკებებზე ჯერ კიდევ 2022 წელს წარმოადგენდა. იმხანად მოლაპარაკებები პრაქტიკულად უშედეგოდ დასრულდა. ნაწილობრივი წარმატება ჰუმანიტარულ დერეფნებს უკავშირდებოდა, რომლებიც უკრაინის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე დარჩენილი მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის გაიხსნა. 2026 წლის თებერვალში მედინსკი რუსეთის დელეგაციას ჟენევაშიც ხელმძღვანელობდა. მაშინ უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ მხარეები ზავის შესრულების მონიტორინგის შესახებ დოკუმენტის მომზადებას უახლოვდებოდნენ, თუმცა პოლიტიკურ საკითხებზე მათი პოზიციები განსხვავდებოდა. მედინსკიმ მოლაპარაკებები „რთულ, მაგრამ საქმიან“ შეხვედრად შეაფასა. ჟენევის შეხვედრამდე აბუ-დაბიში გამართულ ორ შეხვედრაზე რუსეთის დელეგაციას კოსტიუკოვი ხელმძღვანელობდა. არსებითი შეთანხმება ვერც იქ შედგა.
პოლიტოლოგი ტატიანა სტანოვაია ყურადღებას ამახვილებს პოლიტიკურ დღის წესრიგზე, რომელსაც მოსკოვი მედინსკის მონაწილეობას უკავშირებს. „თავად მედინსკის შერჩევა, რომელიც 2022 წლის მარტსა და აპრილში უკვე მონაწილეობდა მოლაპარაკებებში, მიუთითებს, რომ პოლიტიკური მოთხოვნები კვლავ განხილვის ცენტრში ექცევა“, — წერდა ის ჯერ კიდევ თებერვალში გამოცემა Carnegie Politika-ში. მისი შეფასებით, კრემლი კვლავ ცდილობს, უკრაინას ტერიტორიები დაათმობინოს და ისეთი შეზღუდვები დაუწესოს, რომლებიც ქვეყანას რუსეთის გავლენის სფეროში დატოვებს.
მოლაპარაკებებში მედინსკის როლი, როგორც ჩანს, უკრაინულ მხარეს ეჭვებს უჩენს. ანალიტიკური ცენტრის „უკრაინული პრიზმის“ უსაფრთხოების პროგრამების დირექტორმა ანა შელესტმა 6 ნოემბერს DW-ს განუცხადა, რომ დელეგაციის ხელმძღვანელად მედინსკის დანიშვნის მიზანი შეიძლება იყოს, „ამერიკელებს აჩვენონ, რომ მზად არიან, მოლაპარაკების მაგიდას მიუსხდნენ, თუმცა არსებით საკითხებზე შეთანხმებას არ აპირებენ“. შელესტის აზრით, დელეგაციის გაფართოება და მასში სპეცსამსახურების წარმომადგენელთა შეყვანა „გარკვეულ იმედს გააჩენდა, რომ საუბარი კონკრეტულ საკითხებს შეეხებოდა“. შელესტმა ეს კომენტარი დელეგაციის სრული შემადგენლობის გამოცხადებამდე გააკეთა. მოგვიანებით კრემლმა დაადასტურა, რომ მასში რუსეთის სამხედრო დაზვერვის ხელმძღვანელი იგორ კოსტიუკოვიც შევიდოდა.
რუსეთის გენერალური შტაბის წარმომადგენლები
იგორ კოსტიუკოვი 2018 წლის დეკემბრიდან ხელმძღვანელობს რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარ სამმართველოს, რომელიც ადრე „გრუ“-ს სახელით იყო ცნობილი. 2019 წელს ევროკავშირმა მას სანქციები დაუწესა დიდ ბრიტანეთში სერგეი და იულია სკრიპალების მოწამვლასთან დაკავშირებით. ევროკავშირმა კოსტიუკოვს პასუხისმგებლობა რუსეთის სამხედრო დაზვერვის ერთ-ერთი ხელმძღვანელის რანგში დააკისრა. 2020 წელს ევროკავშირმა ის სანქციების სიაში გერმანიის ბუნდესტაგზე კიბერთავდასხმის გამოც შეიყვანა. ბრიუსელის ინფორმაციით, თავდასხმა კოსტიუკოვის დაქვემდებარებაში მყოფმა სამხედრო დაზვერვის დანაყოფმა განახორციელა. კოსტიუკოვი რუსეთ-უკრაინის მოლაპარაკებებში ადრეც მონაწილეობდა და 2026 წლის იანვარ–თებერვალში აბუ-დაბიში რუსეთის დელეგაციას ხელმძღვანელობდა.
იური ჟიგარლოვსკის შესახებ საზოგადოებამ ნაკლები იცის. ის გენერალური შტაბის მთავარ ოპერატიულ სამმართველოში მსახურობს. ამ უწყების ერთ-ერთი ამოცანა სამხედრო ოპერაციების დაგეგმვაა. ჟურნალისტებმა ჟიგარლოვსკი უკრაინის საკითხზე ადრე გამართული ერთ-ერთი შეხვედრის ფოტოებზეც ამოიცნეს.
დელეგაციის კიდევ ერთი წევრი, რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე მიხაილ გალუზინი, მოლაპარაკებებში მონაწილეობდა როგორც 2025 წელს სტამბოლში, ისე 2026 წლის თებერვალში ჟენევაში. აშშ-ის ომის შემსწავლელი ინსტიტუტი (ISW) 7 ნოემბრის ანგარიშში წერს, რომ გალუზინი ომის ე.წ. „ძირეული მიზეზების“ აღმოფხვრას მოითხოვდა. მაშინ მხარეები მხოლოდ ტყვეთა გაცვლაზე შეთანხმდნენ.
ახალი სახე დელეგაციაში — დიპლომატი, რომელიც ვაშინგტონთან მოლაპარაკებებს მართავდა
ჟენევაში თებერვალში გამართული შეხვედრის შემდეგ დელეგაციას ახალი წევრი შეემატა — სერგეი რიაბკოვი. ის 2008 წლის აგვისტოდან რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეა. მისი საქმიანობის ძირითადი მიმართულებებია აშშ-სთან ურთიერთობა, შეიარაღების კონტროლი და ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობა. ვლადიმირ პუტინის მსგავსად, რიაბკოვიც ლენინგრადში დაიბადა. დიპლომატიურ სამსახურში ის ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის დროს, 1982 წელს შევიდა. მუშაობდა ვაშინგტონში რუსეთის საელჩოში, შემდეგ კი რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთოევროპული თანამშრომლობის დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა. ექსპერტები უშვებენ შესაძლებლობას, რომ მისი მონაწილეობა ომის შემდგომი უსაფრთხოების საკითხებზე შესაძლო შეთანხმებებს უკავშირდებოდეს.
უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიან შეჭრამდე რიაბკოვი ამერიკელებთან ევროპის უსაფრთხოების შესახებ მოლაპარაკებებს მართავდა. 2021 წლის დეკემბერში მოსკოვმა აშშ-სა და ნატოს შეთანხმებების პროექტები წარუდგინა. რუსეთი, სხვა საკითხებთან ერთად, მოითხოვდა, რომ ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსს უარი ეთქვა შემდგომ გაფართოებაზე, მათ შორის უკრაინის მიღებაზე. მოსკოვი სამხედრო საქმიანობის შეზღუდვასაც ითხოვდა. 2022 წლის იანვარში ჟენევაში აშშ-სთან შეხვედრაზე რუსეთის დელეგაციას სწორედ რიაბკოვი ხელმძღვანელობდა. დიპლომატი ასევე მოითხოვდა, რომ ნატოს სამხედრო ინფრასტრუქტურა დაბრუნებოდა 1997 წლის მდგომარეობას, როდესაც აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნები ჯერ კიდევ არ იყვნენ ალიანსში გაწევრიანებული.
რუსეთის იმდროინდელ წინადადებებს საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტი ვლადიმირ ფროლოვიც იხსენებს. 7 ნოემბერს სოციალურ ქსელ X-ში ის გამოეხმაურა აშშ-ის პრეზიდენტის სიძის, ჯარედ კუშნერის, იდეას ევროპის უსაფრთხოების ახალი სისტემის შესახებ. ფროლოვის ვარაუდით, რუსეთ–ნატოს საბჭოს მსგავსი ფორმატი მოსკოვს ნაკლებად დააინტერესებდა. მისი აზრით, მოსკოვისთვის უფრო მიმზიდველი იქნებოდა რუსეთს, აშშ-სა და ნატოს შორის იურიდიულად სავალდებულო ხელშეკრულება, რომლის ნიმუშიც 2021 წლის დეკემბრის წინადადებებია. ექსპერტი რუსეთის დელეგაციას „სერიოზულ გუნდს“ უწოდებს, თუმცა მიაჩნია, რომ არსებითი შეთანხმების მიღწევა რთული იქნება.
რა შანსია, რომ მხარეებმა პოლიტიკური ჩიხიდან გამოსვლა შეძლონ?
პოლიტოლოგი ივან ფროლოვიც მიიჩნევს, რომ დელეგაციაში სერგეი რიაბკოვის შეყვანა შესაძლოა საამიროების დედაქალაქში დაგეგმილი მოლაპარაკებების დღის წესრიგის გაფართოებაზე მიუთითებდეს. რიაბკოვის სპეციალიზაცია აშშ-სთან ურთიერთობა და შეიარაღების კონტროლია. „ეს შეესაბამება ამერიკული მხარის განზრახვას, აბუ-დაბიში უკრაინაში ომის მოგვარებასთან ერთად ევროპის უსაფრთხოების უფრო ფართო სისტემაც განიხილოს“, — უთხრა ექსპერტმა DW-ს. მისი თქმით, ამან შეიძლება შეთანხმების მიღწევის შანსი გაზარდოს.
თუმცა ფროლოვს ეჭვი ეპარება, რომ მოსკოვი პოლიტიკურ საკითხებზე წინასწარი შეთანხმების გარეშე ცეცხლის შეწყვეტას დათანხმდება. „უფრო სავარაუდოა, რომ მისი პოზიცია კვლავ ასეთი იქნება — საბრძოლო მოქმედებების შეჩერება მხოლოდ მას შემდეგ იქნება შესაძლებელი, რაც მხარეები უფრო ფართო პოლიტიკურ შეთანხმებას მიაღწევენ და რუსეთის მოთხოვნებსაც გაითვალისწინებენ“, — მიიჩნევს პოლიტოლოგი. ამასთან, ის ცალკეულ საკითხებზე შეთანხმებასაც უშვებს. „შესაძლოა, ვიხილოთ ენერგეტიკული ზავის ახალი ვარიანტი და წინსვლა ზოგიერთ ჰუმანიტარულ საკითხში, მაგალითად, სამხედრო ტყვეთა გაცვლაში“.
Bloomberg-იც 7 ნოემბრის მასალაში რუსეთის დელეგაციის შემადგენლობას განიხილავს როგორც შესაძლო ნიშანს, რომ რამდენიმეთვიანი დიპლომატიური ჩიხის შემდეგ მოსკოვი უფრო საგნობრივი მოლაპარაკებებისთვის მზადაა. სააგენტოს შეფასებით, მოსკოვი შესაძლოა მზად იყოს, ერთდროულად განიხილოს პოლიტიკური საკითხებიც და ბრძოლის ველზე არსებული ვითარებაც.
პოლიტოლოგმა აბას გალიამოვმა კი DW-სთან საუბარში გამოთქვა ვარაუდი, რომ შეთანხმების მიღწევის ამჟამინდელი მცდელობაც წინამორბედების მსგავსად უშედეგოდ დასრულდება. მისი შეფასებით, რუსეთის დელეგაციაში არავინაა, „ვისი მონაწილეობაც მოლაპარაკებების შესაძლო წარმატებაზე მიანიშნებდა“.
მნიშვნელოვან კითხვას პასუხი შესაძლოა მალე გაეცეს — როგორ გამოეხმაურებიან დელეგაციები ევროპელი ოფიციალური პირების მოთხოვნას, რომ რუსეთმა ომი მანამდე შეწყვიტოს, სანამ ევროპის უსაფრთხოების უფრო ფართო სისტემის განხილვა დაიწყება? და თუ საბრძოლო მოქმედებები შეწყდება, ვინ გაუწევს ზავის დაცვას ზედამხედველობას, მით უმეტეს, რუსეთის ულტიმატუმის პირობებში? მოსკოვი უკრაინაში უცხოური სამხედრო კონტინგენტების განთავსებას „კატეგორიულად მიუღებლად“ მიიჩნევს. აბუ-დაბიში ევროპელი წარმომადგენლებიც ჩავლენ და კონსულტაციებს უკრაინასა და ამერიკელ შუამავლებთან გამართავენ. შეხვდებიან თუ არა ისინი რუსეთის დელეგაციას, უცნობია.