სერბეთის პრეზიდენტმა ალექსანდარ ვუჩიჩმა შაბათს განაცხადა, რომ რამდენიმე კვირაში თანამდებობას დატოვებს, ქვეყანაში კი ვადამდელი საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება.
ვუჩიჩის განცხადება 18-თვიანი ანტისამთავრობო პროტესტების ფონზე გაკეთდა. აქციებს ძირითადად სტუდენტები ხელმძღვანელობენ და ისინი კორუფციის წინააღმდეგ არის მიმართული.
პროტესტის ახალი ტალღა 2024 წლის ნოემბერში ნოვი-სადის რკინიგზის სადგურზე მომხდარმა ტრაგედიამ გამოიწვია, როდესაც გადახურვის ჩამონგრევის შედეგად 16 ადამიანი დაიღუპა.
ალექსანდარ ვუჩიჩი სერბეთში უკვე 12 წელია ხელისუფლებაშია — სხვადასხვა პერიოდში პრეზიდენტისა და პრემიერ-მინისტრის პოსტებზე.
პროტესტის მონაწილეები, ოპოზიცია და უფლებადამცველი ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ რკინიგზის სადგურზე მომხდარი ტრაგედია სამშენებლო პროექტების არასწორი მართვისა და ხელისუფლებაში არსებული კორუფციის უფრო ფართო პრობლემის გამოვლინება იყო.
„პრეზიდენტი კიდევ მხოლოდ რამდენიმე კვირა ვიქნები, შემდეგ კი გადავდგები“, — უთხრა ვუჩიჩმა თავის მხარდამჭერებს ბელგრადში გამართულ პროსამთავრობო მიტინგზე.
ვუჩიჩის მეორე და ბოლო საპრეზიდენტო მანდატი 2027 წლის შუა პერიოდში უნდა ამოწურულიყო.
მისი თქმით, ის დაეხმარება თავის პარტიას — სერბეთის პროგრესულ პარტიას (SNS) — როგორც საპრეზიდენტო, ისე ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებაში. საპარლამენტო არჩევნებიც თავდაპირველად 2027 წლისთვის იყო დაგეგმილი.
„ჩემი წინადადებაა, რომ ჩვენს სიას, გამარჯვებულ სიას მომავალ არჩევნებში, ‘ერთიანი სერბეთი’ ეწოდოს“, — განაცხადა ვუჩიჩმა.
ვუჩიჩს არ დაუზუსტებია, ზუსტად როდის გადადგება ან როდის დაითხოვს პარლამენტს, რაც ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნების დანიშვნის წინაპირობაა.
„ეს ვუჩიჩის დასასრული არ არის“
ვუჩიჩი, სავარაუდოდ, პოლიტიკურ სცენას არ დატოვებს. მისი გადადგომა შესაძლოა გზას უხსნიდეს პრემიერ-მინისტრის პოსტზე დაბრუნებას, თუ მისი პარტია საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვებს. ამ შემთხვევაში გაგრძელდება უკვე დამკვიდრებული ტენდენცია — სერბეთში რეალური ძალაუფლება ვუჩიჩს მიჰყვება, მიუხედავად იმისა, რა თანამდებობა უკავია მას.
ანალიტიკოსების შეფასებით, ვუჩიჩი შეეცდება, პრეზიდენტის პოსტზე თავისი მოკავშირე გაიყვანოს, რათა ძალაუფლების ბერკეტები კვლავ შეინარჩუნოს.
„ეს საერთოდ არ არის ვუჩიჩის დასასრული“, — ამბობს ვარშავაში მცხოვრები ანალიტიკოსი რადივოე გრუიჩი. „მას უკვე აქვს გეგმა, რომელიც ნამდვილად არ ნიშნავს პოლიტიკურ პენსიაზე გასვლას — პირიქით“.
ამასთან, შაბათის განცხადების დრო მიანიშნებს, რომ პროტესტებმა თავისი როლი ითამაშა. ეს სერბეთში ყველაზე მასშტაბური საპროტესტო ტალღაა 2000 წელს სლობოდან მილოშევიჩის ჩამოგდების შემდეგ.
რამდენიმე დღის წინ, ნოვი-სადში, სტუდენტებმა რკინიგზის სადგურზე მომხდარი ტრაგედიის მსხვერპლთა ხსოვნას მიაგეს პატივი და ვადამდელი საერთო არჩევნების ჩატარება მოითხოვეს.
კიდევ ერთი სტუდენტური აქცია კვირას არის დაგეგმილი სამხრეთ-ცენტრალურ სერბეთში, ქალაქ კრალევოში.
სტუდენტური მოძრაობისა და ოპოზიციის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ არჩევნებში ალექსანდარ ვუჩიჩისა და მისი მმართველი პარტიის — SNS-თან დაპირისპირებას აპირებენ.
სტუდენტური ოპოზიციური მოძრაობა „იმოძრავე — შეცვალეს“ ლიდერის, სავო მანოილოვიჩის თქმით, ვუჩიჩი გადადგომითა და ვადამდელი საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებით ცდილობს, საკუთარ გარდაუვალ მარცხს დაასწროს.
„პროტესტებისა და სტუდენტური მოძრაობის გამო, რომელსაც მასზე მეტი მხარდაჭერა აქვს, ვუჩიჩი ცდილობს, თავისი გარდაუვალი დაცემა თავიდან აიცილოს“, — განაცხადა მანოილოვიჩმა.
გახდება თუ არა ვუჩიჩი ისევ პრემიერ-მინისტრი?
სერბეთში პრეზიდენტის თანამდებობა ძირითადად ცერემონიულია, თუმცა ვუჩიჩი წლების განმავლობაში მნიშვნელოვან გავლენას ინარჩუნებდა როგორც საკუთარ პარტიაზე, ისე მთავრობაზე.
ვუჩიჩმა უკვე მიანიშნა, რომ შესაძლოა,პრემიერ-მინისტრის პოსტზე დაბრუნდეს. ბოლო პერიოდში ამისკენ მას რამდენიმე გავლენიანმა მოკავშირემაც საჯაროდ მოუწოდა.
თებერვალში Reuters-თან ინტერვიუში ვუჩიჩმა თქვა, რომ ჯერ არ იცის, რას გააკეთებს საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ, თუმცა არ გამორიცხა პარტიულ პოლიტიკაში დაბრუნება ან პრემიერ-მინისტრობისთვის ბრძოლა.
„მინდა, პოლიტიკაში ნაკლებად ვიყო ჩართული, ან საერთოდ აღარ ვიყო, მაგრამ ჩემს მემკვიდრეობაზე ზრუნვამ შესაძლოა გარკვეული ჩართულობა მოითხოვოს. ვნახოთ“, — განაცხადა მან.
მცხუნვარე სიცხეში გამართულ მიტინგზე ვუჩიჩმა თავის მხარდამჭერებს, რომელთა ნაწილი ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონიდან ავტობუსებით ჩაიყვანეს, უთხრა, რომ სტუდენტები და ანტისამთავრობო დემონსტრანტები ქვეყნის განადგურებას ცდილობენ. მან ისინი უცხო ძალებთან თანამშრომლობაშიც დაადანაშაულა — ბრალდებას პროტესტის მონაწილეები უარყოფენ.
„ათას მეერთედ გიწვდით ხელს. გპატიობთ ყველაფერს, რაც გააკეთეთ, მაგრამ გულუბრყვილოები არ ვართ და არ დავივიწყებთ, რა გაუკეთეს ქვეყანას ბოლო ერთი წლის განმავლობაში“, — განაცხადა ვუჩიჩმა.
სერბეთი ევროკავშირსა და რუსეთს შორის ბალანსირებს
სერბეთი ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყანაა, თუმცა ბელგრადი კვლავ ინარჩუნებს მჭიდრო კავშირებს რუსეთთან და ჩინეთთან — ეს არის ხაზი, რომლის დაბალანსებაც ვუჩიჩს ხელისუფლებაში ყოფნის განმავლობაში მუდმივად უწევდა.
ევროკავშირში გაწევრიანებამდე სერბეთმა უნდა გააუმჯობესოს კანონის უზენაესობის მდგომარეობა, მათ შორის თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების პირობები, ასევე ებრძოლოს კორუფციასა და ორგანიზებულ დანაშაულს. ქვეყანამ საგარეო პოლიტიკაც ევროკავშირის პოლიტიკასთან უნდა დააახლოოს.
შაბათს ვუჩიჩმა პირობა დადო, რომ მისი პარტია კორუფციას დაასრულებს. მან ასევე დააანონსა პენსიების ზრდა, ღარიბებისთვის ფინანსური დახმარების გაზრდა და სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესება.
ოპოზიციის წარმომადგენლები კი ვუჩიჩსა და მის მოკავშირეებს პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ ძალადობაში, ფართო კორუფციაში, ორგანიზებულ დანაშაულთან კავშირებსა და მედიის თავისუფლების შეზღუდვაში ადანაშაულებენ. ვუჩიჩი და მისი მოკავშირეები ამ ბრალდებებს უარყოფენ.