ირანში, კვირა ღამის განმავლობაში, მომიტინგეები კვლავ გავიდნენ ქუჩებში მზარდი რეპრესიების მიუხედავად. ორი საავადმყოფოს მედიკოსებმა მედიას განუცხადეს, რომ ორ დღეში მათთან 100-ზე მეტი დაღუპულის ცხედარი შეიყვანეს.
თვითმხილველთა მონათხრობი და საერთაშორისო მედიის მიერ გადამოწმებული ვიდეოები აჩვენებს, რომ ხელისუფლება სულ უფრო მკაცრ ზომებს მიმართავს.
საერთაშორისო მედიას ირანის ტერიტორიაზე მუშაობის შესაძლებლობა არ აქვს. გარდა ამისა, ირანულმა ხელისუფლებამ ხუთშაბათიდან ქვეყანაში ინტერნეტი გათიშა, რაც ინფორმაციის შეგროვებასა და გადამოწმებას კიდევ უფრო ართულებს.
მიუხედავად ამისა, ქვეყნიდან მაინც ჟონავს გარკვეული რაოდენობის ვიდეოჩანაწერები, ხოლო დასავლური მედია კავშირს ინარჩუნებს ირანში მყოფ ადამიანებთან, რომლებსაც მოვლენების უშუალოდ დაკვირვების შესაძლებლობა აქვთ.
შაბათ საღამოს გადაღებულმა და გადამოწმებულმა ვიდეომ აჩვენა, როგორ დაიკავეს მომიტინგეებმა ქუჩები თეირანის გიშას რაიონში. რამდენიმე ახალი ვიდეო (BBC Verify-ის ფაქტების გადამმოწმებელმა გუნდმა დაადგინა, რომ ისინი ახლახანსაა გადაღებული) ასახავს შეტაკებებს მომიტინგეებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის მაშჰადში — ირანის სიდიდით მეორე ქალაქში.
პროტესტების გაძლიერებასთან ერთად, დაღუპულთა და დაშავებულთა რაოდენობა კვლავ იზრდება. ორმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ 100-ზე მეტი დაღუპულის შესახებ განაცხადა, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების თანამშრომლებიც არიან. ორი საავადმყოფოს მედიკოსებმა BBC-ს უთხრეს, რომ ორ დღეში მათთან 100-ზე მეტი ცხედარი მიიყვანეს.
რამდენიმე საავადმყოფოს თანამშრომლებმა BBC-ს განუცხადეს, რომ ისინი დაშავებულებითა და დაღუპულებით გადატვირთულნი არიან. BBC-ის სპარსულმა სამსახურმა დაადასტურა, რომ პარასკევს საღამოს რაშტის ერთ-ერთ საავადმყოფოში 70 ცხედარი შეიტანეს, ხოლო ერთმა მედიკოსმა თქვა, რომ თეირანის ერთ-ერთ საავადმყოფოში დაახლოებით 38 ადამიანი გარდაიცვალა.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, რომელიც ბოლო დღეებში არაერთხელ იმუქრებოდა ჩარევით, შაბათს სოციალურ ქსელებში დაწერა: „ირანი თავისუფლებისკენ მიისწრაფვის, ალბათ ისე, როგორც არასდროს. აშშ მზადაა დაეხმაროს მას!!!“
ირანის პარლამენტის სპიკერმა მოჰამმად ბაგერ ყალიბაფმა კვირას განაცხადა, რომ თუ აშშ ირანს თავს დაესხმება, ისრაელი და რეგიონში არსებული ყველა ამერიკული სამხედრო და საზღვაო ბაზა ირანის საპასუხო დარტყმებისთვის კანონიერ სამიზნეებად ჩაითვლება.
ინტერნეტის მკვლევარმა ალირეზა მენაფიმ თქვა, რომ ამჯერად ინტერნეტის გათიშვა ქვეყანაში 2022 წლის პროტესტების პერიოდთან შედარებით უფრო მძიმეა და ირანში ინტერნეტზე წვდომა ნებისმიერი ფორმით ახლა „თითქმის სრულად გადაკეტილია“.
მან დასძინა, რომ გარე სამყაროსთან დაკავშირების ერთადერთი შესაძლო გზა Starlink-ის სატელიტური ტერმინალის გამოყენებაა, თუმცა მათაც, ვისაც ეს შეუძლია, სიფრთხილე მართებთ, რადგან მსგავსი კავშირი შესაძლოა ხელისუფლებამ აღმოაჩინოს.
ირანის შაჰის დინასტიის მემკვიდრემ რეზა ფეჰლევიმ შაბათს მოუწოდა ხალხს, რომ პროტესტი აჯანყებამდე გაფართოვდეს, მიზნად კი სასულიერო ხელისუფლების დამხობა დაისახოს.
„ჩვენი მიზანი მხოლოდ ქუჩაში გამოსვლა არ არის. მიზანია, მოვემზადოთ ქალაქის ცენტრების ხელში ჩასაგდებად და მათ შესანარჩუნებლად,“ — თქვა მან ვიდეომიმართვაში, რომელიც სოციალურ ქსელ X-ში გამოქვეყნდა.
ზოგი მომიტინგე ქუჩებში სკანდირებდა ფეჰლევის მხარდამჭერ ლოზუნგებს („გაუმარჯოს შაჰს!“), თუმცა დემონსტრანტების უმრავლესობა სასულიერო მმართველობის დასრულებას ან ეკონომიკის გამოსაჯანმრთელებლად ქმედითი ნაბიჯების გადადგმას ითხოვდა.
პროტესტები, რომლებიც 28 დეკემბერს დაიწყო თეირანის ბაზრებში უკონტროლო ინფლაციის წინააღმდეგ გამოსვლებით, მას შემდეგ 100-ზე მეტ ქალაქზე გავრცელდა და ირანის რეჟიმისთვის ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე სერიოზულ გამოწვევად იქცა.
პროტესტებმა მალევე პოლიტიკური ხასიათი მიიღო — მომიტინგეები სასულიერო მმართველობის დასრულებას ითხოვენ. ხელისუფლება კი არეულობის გაღვივებაში აშშ-სა და ისრაელს ადანაშაულებს.
Reuters-ის ინფორმაციით, აშშ-ის სადაზვერვო სტრუქტურების მაღალჩინოსანმა სიტუაცია „გამძლეობის თამაშად“ (ანუ ძალების გამოფიტვაზე გათვლილ დაპირისპირებად) მოიხსენია: ოპოზიცია ცდილობს, ზეწოლით აიძულოს ხელისუფლება უკან დაიხიოს ან საკუთარ მხარეს გადაიბიროს, მაშინ როცა ხელისუფლება ცდილობს, შიში დათესოს, ქუჩები „გაასუფთავოს“ და აშშ-ს ჩარევისთვის საბაბი არ მისცეს.
Amnesty International-მა განაცხადა, რომ სწავლობს „შემაშფოთებელ ცნობებს იმის შესახებ, რომ ხუთშაბათიდან უსაფრთხოების ძალებმა გააძლიერეს მომიტინგეების წინააღმდეგ მომაკვდინებელი ძალის უკანონო გამოყენება“.
ხუთშაბათს ტრამპმა თქვა, რომ ფეჰლევისთან შეხვედრას არ აპირებს. მან ადრე დაიმუქრა, რომ ირანს თავს დაესხმებოდა, თუ ხელისუფლება მომიტინგეების წინააღმდეგ ძალადობას გამოიყენებდა, ხოლო სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ აშშ ირანის ხალხს უჭერს მხარს.
ამერიკულმა მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ტრამპს გააცნეს ირანზე სამხედრო დარტყმების შესაძლო ვარიანტები. The New York Times-მა და The Wall Street Journal-მა დაწერეს, რომ შესაბამისი ბრიფინგები გაიმართა, ხოლო WSJ-მ მათ „წინასწარი განხილვები“ უწოდა. WSJ-ს უცნობმა ოფიციალურმა პირმა უთხრა, რომ ირანის მიმართ „მყისიერი საფრთხე“ არ არსებობს.
ხამენეიმ ვაშინგტონი პროტესტების წაქეზებაში, ხოლო მომიტინგეები აშშ-ისა და ისრაელის ინტერესებში მოქმედებაში დაადანაშაულა; მან გააფრთხილა, რომ ხელისუფლება მკაცრად დევნის მათ, ვინც „დაქირავებული აგენტების“ როლში მოქმედებს.
უფლებადამცველთა ინფორმაციით, ირანში ხელისუფლების მიერ შემოღებული ინტერნეტის გათიშვა ამ დრომდე გრძელდება, თუმცა თეირანის ერთ-ერთმა მცხოვრებმა CNN-ს უთხრა, რომ ამან პროტესტების ჩახშობა ვერ შეძლო.
მომიტინგეებმა ტელეკომპანიას უთხრეს, რომ ქუჩაში ხალხის რაოდენობა არაფერს ჰგავდა, რაც მანამდე ოდესმე ენახათ, და ნანახი „იმედის მომცემად“ აღწერეს.
CNN-ის წყაროების თქმით, პარასკევს საღამოს აიათოლა ხამენეის სატელევიზიო გამოსვლამ სიტუაცია შეცვალა — მათი თქმით, რეპრესიები წარმოუდგენლად სასტიკი გახდა.
ხამენეიმ დემონსტრანტებს „ვანდალების ბანდას“ უწოდა, რომლებიც თითქოს აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის გულის მოგებას ცდილობენ.
ქვეყნის გენერალურმა პროკურორმა მოჰამმად მოვაჰედი აზადმა შაბათს განაცხადა, რომ ნებისმიერი მომიტინგე ჩაითვლება „ღმერთის მტრად“ — რისთვისაც ირანში სიკვდილით დასჯაა გათვალისწინებული.
ირანის პოლიციის ხელმძღვანელმა სახელმწიფო ტელევიზიის ეთერში თქვა, რომ პროტესტები კვლავ ძლიერდება და შაბათს საღამოს „საკვანძო ფიგურები“ დააკავეს. მან „სიკვდილის შემთხვევათა მნიშვნელოვანი ნაწილი“ „გაწვრთნილ და მართულ პირებს“ დააბრალა და არა უსაფრთხოების ძალებს, თუმცა კონკრეტული დეტალები არ დაუკონკრეტებია.
სოციალური მუშაკი, რომელიც პარასკევს თეირანში აქციას ესწრებოდა, ყვება „კოშმარის შესახებ“, რომელიც დემონსტრანტებზე თავდასხმის შემდეგ დაიწყო: „ტყვიები, ცრემლსადენი გაზი, ყველაფერი — რასაც მოისურვებ, ყველაფერს ესროდნენ უწესრიგოდ“. მისი თქმით, მან ნახა, როგორ ურტყამდნენ გოგონას ელექტროშოკერით კისერში, სანამ ის გონებას არ დაკარგავდა, ხოლო მისი კოლეგის ვაჟი დაღუპულთა შორის აღმოჩნდა.
„სამწუხაროდ, შესაძლოა, მოგვიწიოს რეალობას შევეგუოთ, რომ ეს რეჟიმი გარე ძალის გარეშე არ წავა,“ — უთხრა CNN-ს ერთ-ერთმა მომიტინგემ.
ირანის შინაგან საქმეთა მინისტრმა ესკანდერ მომენიმ, „ზოგიერთი ხარვეზის“ აღიარების მიუხედავად, შაბათს სახელმწიფო ტელევიზიაში თქვა, რომ ირანელებს „უკეთესი ეკონომიკური მომავალი“ ელოდებათ.