ევროპის სპეცსამსახურები იძიებენ თვითმფრინავების ბორტებზე ბომბების არსებობის შესახებ ანონიმური შეტყობინებების ტალღას. საბოლოო დასკვნები ჯერ არ არსებობს, თუმცა სადაზვერვო საზოგადოების ზოგიერთი წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ ამ კამპანიის უკან, დიდი ალბათობით, რუსეთი დგას.
ევროპის სადაზვერვო და უსაფრთხოების სამსახურები ცდილობენ დაადგინონ, შესაძლოა თუ არა ევროპული ავიაკომპანიების თვითმფრინავების აფეთქების შესახებ მიმდინარე კვირაში გავრცელებული კოორდინირებული მუქარები რუსეთიდან მომდინარეობდეს. ამის შესახებ შაბათს, 7 ნოემბერს, ლონდონურმა გაზეთმა The Financial Times (FT) წყაროებზე დაყრდნობით გაავრცელა ინფორმაცია.
მიმდინარე კვირაში ათობით ევროპული თვითმფრინავი დროებით ჩამოაშორეს ფრენებს მას შემდეგ, რაც ელექტრონული ფოსტით გავრცელდა ანონიმური შეტყობინებები ევროპის ქალაქებს შორის მოძრავი თვითმფრინავების ბორტებზე ბომბების არსებობის შესახებ. ანალიტიკოსები მომხდარს უკიდურესად უჩვეულო თავდასხმად აფასებენ.
სადაზვერვო სამსახურების წარმომადგენლების ინფორმაციით, ამჟამად მიმდინარეობს საერთაშორისო გამოძიება, რომელშიც ევროპის სხვადასხვა ქვეყნის სადაზვერვო და უსაფრთხოების უწყებები მონაწილეობენ. გამოძიების მიზანია მუქარების წყაროს დადგენა.
მათ ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ ამ კამპანიის ორგანიზატორების შესახებ კონკრეტული დასკვნების გამოტანამდე ჯერ კიდევ დიდი გზაა გასავლელი. ერთ-ერთი წყაროს განცხადებით, დამნაშავეების გამოვლენას დეტალური და შრომატევადი სამუშაო სჭირდება, რასაც შესაძლოა დიდი დრო დასჭირდეს ან საერთოდ უშედეგოდ დასრულდეს.
რუსეთის შესაძლო კვალი
მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოო დასკვნები ჯერ არ არსებობს, ევროპის სადაზვერვო საზოგადოების ზოგიერთი წარმომადგენელი დარწმუნებულია, რომ ყველაზე სავარაუდო დამნაშავე რუსეთია.
ამ მოსაზრების გასამყარებლად ისინი მიუთითებენ შესაძლო მოტივებზე, გამოყენებულ მეთოდებზე, წარსულში მომხდარ მსგავს შემთხვევებსა და გამოძიების ფარგლებში მოპოვებულ პირველ კრიმინალისტიკურ მონაცემებზე.
მუქარები გავრცელდა იმ ფონზე, როდესაც წელს ევროპაში კრემლის აგენტების მიერ წარმოებული ჰიბრიდული კამპანია გააქტიურდა.
ამ საქმიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის მოწყვლადი წერტილების გამოყენება ისე, რომ თავდასხმებში მონაწილეობის უარყოფა შესაძლებელი დარჩეს.
მიზანია ევროპულ საზოგადოებაზე ზეწოლის გაძლიერება ყოველდღიური ცხოვრების შეფერხებითა და ისეთი შთაბეჭდილების შექმნით, თითქოს მთავრობებს საკუთარი მოქალაქეების დაცვა არ შეუძლიათ.
ევროპული სპეცსამსახურების სამუშაო ვერსიის თანახმად, რომელსაც უწყებები ბოლო დღეებში განიხილავდნენ, კოორდინირებული მუქარები შესაძლოა პროკრემლისტ აქტივისტებს ან ჰაკერულ დაჯგუფებებს მოეწყოთ.
თუმცა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ თავდასხმების უკან სწორედ ეს ჯგუფები დგანან, გაურკვეველია რუსეთის სპეცსამსახურების შესაძლო როლი — უშუალოდ ხელმძღვანელობდნენ ისინი ამ საქმიანობას, ხელს უწყობდნენ მას თუ უბრალოდ თანხმობას აძლევდნენ.
საფრთხე ავიაციისთვის
თვითმფრინავებში, რომლებიც ცრუ შეტყობინებების სამიზნე გახდნენ, ასაფეთქებელი მოწყობილობები არ აღმოუჩენიათ. ავიამიმოსვლის შეფერხებებში რაიმე აშკარა კანონზომიერებაც ჯერჯერობით არ გამოვლენილა.
წელს რუსეთის მიერ ევროპაში წარმოებულ ჰიბრიდულ ომს ფიზიკური დივერსიების გახშირებაც ახლდა, მათ შორის ასაფეთქებელი ნივთიერებებით აღჭურვილი დრონების გამოყენება გაჩერებულ თვითმფრინავებზე თავდასასხმელად.
აქამდე მსგავსი თავდასხმები მკაცრად შემოიფარგლებოდა იმ ობიექტებით, რომლებსაც რუსეთი უკრაინისთვის სამხედრო ან ლოგისტიკური დახმარების გამწევებად მიიჩნევს.
„რუსეთის მიერ სამიზნეების შერჩევასა და იმაში, თუ რამდენად შორს არის ის მზად წავიდეს, კვლავ გარკვეული ლოგიკა იკვეთება“, — განუცხადა FT-ს დაზვერვის წარმომადგენელმა.
მისი თქმით, კრემლს ესმის, რომ ევროპის თავზე სამოქალაქო სამგზავრო თვითმფრინავის განზრახ განადგურება „წითელი ხაზის“ გადაკვეთა იქნება და შესაძლოა ნატოს სამხედრო პასუხი გამოიწვიოს.
რეალური საფრთხე ჯერჯერობით არ არსებობს
სპეცსამსახურების წარმომადგენლები არ მიიჩნევენ, რომ ამჟამინდელი მუქარების უკან მდგომი პირები ევროპის სამოქალაქო ავიაციას რეალურ საფრთხეს უქმნიან.
მიუხედავად ამისა, ევროპის სამოქალაქო ავიაცია წარსულშიც გამხდარა დივერსიების სამიზნე.
ერთ წელზე ოდნავ მეტი ხნის წინ ევროპის მსხვილი აეროპორტების მახლობლად საჰაერო დერეფნებში უპილოტო საფრენი აპარატების გამოჩენის მრავალრიცხოვანმა შემთხვევებმა ავიამიმოსვლის მასშტაბური შეფერხებები გამოიწვია.
უსაფრთხოების საკითხებში ექსპერტთა უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ამ ინციდენტების უკან რუსი აგენტები იდგნენ.
ბომბების შესახებ ცრუ შეტყობინებების გავრცელებაც რუსი აგენტებისთვის ახალი მეთოდი არ არის.
2023 წლის ოქტომბერში მსგავსი კამპანიის სამიზნე ლიეტუვის სკოლები და საბავშვო ბაღები გახდნენ. მაშინ აფეთქების საფრთხის შესახებ 1 500-ზე მეტი უსაფუძვლო შეტყობინება გავრცელდა.
კამპანიის მიზანი მოსახლეობის დაშინება და სამართალდამცავი ორგანოების მიმართ ნდობის შერყევა იყო.
ბალტიის ქვეყნები, როგორც საცდელი პოლიგონი
ვილნიუსმა მომხდარზე პასუხისმგებლობა საჯაროდ „სახელმწიფო აქტორს“ დააკისრა, თუმცა კონკრეტული ქვეყანა არ დაუსახელებია.
სადაზვერვო წრეებში კი მივიდნენ დასკვნამდე, რომ კამპანიის უკან რუსი აქტივისტები იდგნენ, რომლებიც, სავარაუდოდ, კრემლის სპეცსამსახურების მხარდაჭერით მოქმედებდნენ.
რეგიონული უსაფრთხოების სამსახურების ერთ-ერთი წარმომადგენლის განცხადებით, ბალტიის ქვეყნები ხშირად იქცევიან რუსეთის პროვოკაციების ერთგვარ „საცდელ პოლიგონად“.
მისი თქმით, დასავლეთ ევროპას ახლა უწევს იმ ტიპის პროვოკაციულ თავდასხმებთან გამკლავება, რომლებსაც რუსეთი ბალტიის ქვეყნებში უკვე თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში ახორციელებს.