აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს უბრძანა ხუთი დღით გადაედოთ ირანის ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმები, რათა თეირანთან მოლაპარაკებები გამართონ.
როგორც თეთრი სახლის ხელმძღვანელმა სოციალურ ქსელ Truth Social-ში დაწერა, ბოლო ორი დღის განმავლობაში აშშ-მა და ირანმა გამართეს „ძალიან კარგი და პროდუქტიული მოლაპარაკებები“ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე სამხედრო მოქმედებების „სრული და ყოვლისმომცველი მოგვარების“ საკითხზე.
„ამ ღრმა, დეტალური და კონსტრუქციული მოლაპარაკებების ხასიათისა და ტონის გათვალისწინებით, რომლებიც კვირის განმავლობაში გაგრძელდება, მე დავავალე თავდაცვის სამინისტროს ხუთი დღით გადადოს ნებისმიერი სამხედრო დარტყმა ირანის ელექტროსადგურებსა და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე,“ — დაწერა ტრამპმა, თუმცა არ დაუკონკრეტებია, კონკრეტულად ვისთან მიმდინარეობს მოლაპარაკებები.
ირანი უარყოფს, რომ შეერთებულ შტატებთან რაიმე დიალოგი არსებობს. საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში დონალდ ტრამპი დაადანაშაულეს იმაში, რომ ცდილობს მსოფლიო ენერგომატარებლების ფასების შემცირებას, რათა დრო მოიგოს თავისი სამხედრო გეგმების განსახორციელებლად.
„ირანის ისლამური რესპუბლიკა რჩება საკუთარ პოზიციაზე და უარყოფს ნებისმიერი სახის მოლაპარაკებას მანამ, სანამ ომის ფარგლებში დასახულ მიზნებს არ მიაღწევს,“ — ნათქვამია განცხადებაში, რომელსაც CBS News ციტირებს.
ირანულმა მედიამ ადრე გაავრცელა ინფორმაცია, თითქოს ტრამპმა უკან დაიხია სპარსეთის ყურის ქვეყნების ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მიმართ ირანის მუქარების ფონზე.
ამ ცნობების შემდეგ Fox News-ის წამყვანმა მარია ბარტირომომ ეთერში განაცხადა, რომ ტელეფონით ესაუბრა დონალდ ტრამპს და მან უთხრა, რომ „ირანს ძალიან სურს შეთანხმების მიღწევა“.
ტრამპმა ასევე აღნიშნა, რომ ბოლო მოლაპარაკებები თეირანთან წინა ღამით გაიმართა, და ამერიკული მხრიდან მათში მონაწილეობდნენ სტივ უიტკოფი, ჯარედ კუშნერი და სხვა ოფიციალური პირები.
AFP-სთვის მიცემულ მოკლე კომენტარში ტრამპმა თქვა, რომ ირანთან დაკავშირებული საქმეები „ძალიან კარგად მიდის“, წერს სააგენტო.
Axios-ის ცნობით, წყაროებზე დაყრდნობით, აშშ-სა და ირანს შორის მოლაპარაკებებში შუამავლები არიან თურქეთი, ეგვიპტე და პაკისტანი.
მათი ინფორმაციით, ბოლო ორი დღის განმავლობაში ამ ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრები ცალ-ცალკე მართავდნენ მოლაპარაკებებს ტრამპის სპეციალურ წარმომადგენელ სტივ უიტკოფთან და ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრ აბას არაღჩისთან.
მოგვიანებით, ფლორიდიდან გაფრენამდე ჟურნალისტებთან საუბარში, დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ აშშ მოლაპარაკებებს აწარმოებს ირანში „მთავარ ფიგურასთან“, თუმცა არა უმაღლეს ლიდერ მოჯტაბა ხამენეისთან.
მან ასევე ახსენა „ახლო აღმოსავლეთის პარტნიორები“ და აღნიშნა, რომ ისინი „მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ განხილვებში“.
„თუ ყველაფერი კარგად წავა, საბოლოოდ ამ საკითხს მოვაგვარებთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში კი უბრალოდ გავაგრძელებთ დაბომბვას სრული ძალით,“ — დაამატა მან.
ისრაელის სამხედროებმა ორშაბათს განაცხადეს, რომ აგრძელებენ თეირანზე დარტყმების განხორციელებას.
აშშ-ისა და ისრაელის ომი ირანის წინააღმდეგ უკვე სამ კვირაზე მეტია გრძელდება და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მსოფლიო ენერგეტიკულ ბაზრებზე. ირანმა ფაქტობრივად დაბლოკა ორმუზის სრუტე — ნავთობის ტრანსპორტირების ერთ-ერთი მთავარი მარშრუტი, რომლის გავლით ჩვეულებრივ გადის მსოფლიო ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი გაზის მიწოდებების დაახლოებით 20%. ამან მთელ მსოფლიოში საწვავის ფასების მკვეთრი ზრდა გამოიწვია.
ორშაბათს საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს ხელმძღვანელმა ფატიჰ ბიროლმა განაცხადა, რომ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ომმა შესაძლოა ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე მძიმე ენერგეტიკული კრიზისი გამოიწვიოს.
ტრამპის განცხადებამ ნავთობის ფასების მყისიერი ვარდნა გამოიწვია. კერძოდ, Brent-ის მარკის ნავთობი 13%-ით გაიაფდა — დაახლოებით 96 დოლარამდე ბარელზე. FTSE 100 ინდექსი 0.5%-ით გაიზარდა, მაშინ როდესაც მანამდე 2%-ზე მეტით იკლებდა.
აზიური ბაზრები, რომლებიც ტრამპის განცხადებამდე დაიხურა, პირიქით, მნიშვნელოვნად დაეცა: იაპონიის Nikkei 3.5%-ით შემცირდა, ხოლო სამხრეთ კორეის Kospi — 6.5%-ით. იაპონია და სამხრეთ კორეა ამ კონფლიქტით დაზარალებულ ქვეყნებს შორის არიან, რადგან ძლიერ არიან დამოკიდებული ნავთობისა და გაზის იმ მიწოდებებზე, რომლებიც ჩვეულებრივ ორმუზის სრუტით გადის.
კვირას ტრამპმა ირანის ელექტროსადგურებზე დარტყმით დაიმუქრა 48 საათში, თუ თეირანი არ გახსნიდა ორმუზის სრუტეს.
ამის საპასუხოდ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა განაცხადა, რომ სრუტეს სრულად დახურავდა „მანამ, სანამ განადგურებული ელექტროსადგურები არ აღდგება“.
ირანის ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ სრუტე კვლავ ღიაა ყველა გემისთვის, მათ გარდა, ვინც „ირანის მტრებთან“ არის დაკავშირებული.
დონალდ ტრამპის ბოლო საათებში გაკეთებული განცხადება, შესაძლოა, ოპერაცია „Epic Fury“-ის („ეპიკური რისხვა“) დაწყებიდან ყველაზე შემრიგებლური იყო — თუმცა ის კვლავ უპასუხოდ ტოვებს რამდენიმე მნიშვნელოვან კითხვას.
მიუხედავად იმისა, რომ მან ისაუბრა ირანთან „ძალიან კარგ და პროდუქტიულ“ მოლაპარაკებებზე, ეს ინფორმაცია ირანის მხრიდან არ დადასტურებულა და მისი სიტყვები მკვეთრად ეწინააღმდეგება იმ აგრესიულ რიტორიკას, რომელიც მხარეებმა შაბათ-კვირას გამოიყენეს.
გარდა ამისა, უცნობია, კონკრეტულად რას ეხებოდა ეს მოლაპარაკებები. შესაძლოა საუბარი იყო ირანის ბალისტიკური რაკეტების პროგრამაზე, ურანის გამდიდრებაზე ან უბრალოდ ცეცხლის შეწყვეტაზე – პერსპექტივაზე, რომლის ალბათობაც ტრამპმა პარასკევს თავადვე შეამცირა.
ასევე შესაძლებელია, რომ ეს ორმუზის სრუტეს უკავშირდებოდეს, თუმცა ირანს საჯაროდ ჯერ არ განუცხადებია მზადყოფნა, გახსნას იგი ნავიგაციისთვის. ექსპერტების უმეტესობა ასეთ სცენარს ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნევს, რადგან სრუტეზე კონტროლი ირანის მთავარი ბერკეტია ამ კონფლიქტში.
ამჟამად აშშ-ის პრეზიდენტი ფლორიდაში იმყოფება, თუმცა მოგვიანებით ორშაბათს მემფისში გაემგზავრება, სადაც დანაშაულთან ბრძოლის თემაზე სიტყვით გამოვა.
მიუხედავად ამისა, მთელი მსოფლიოს ყურადღება ახლა მიპყრობილია ამ მოლაპარაკებების ნებისმიერ ახალ განცხადებაზე ან დეტალზე და იმაზე, რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს მომავალში.
მიუხედავად იმისა, რომ ყველაფერი საკმაოდ ყოვლისმომცველად ჟღერს, საჭირო იქნება მთელი რიგი იმ საკითხების გადაწყვეტა, რომლებმაც ამჟამინდელ ვითარებამდე მიგვიყვანა.
გარდა იმ საკითხებისა, რომლებიც აშშ-ისა და ისრაელის მიერ ირანზე თავდასხმიდან (სამ კვირაზე მეტი გავიდა) წარმოიშვა — პირველ რიგში, ირანის მიერ ორმუზის სრუტის ფაქტობრივი დახურვა და სხვა ქმედებები, რომლებმაც მსოფლიო ეკონომიკა ქაოსში ჩააგდო — არსებობს რამდენიმე საკვანძო მიმართულება, რომელთა ნაწილი განხილული იყო ამერიკელ და ირანელ წარმომადგენლებს შორის ჟენევაში გამართულ ბოლო მოლაპარაკებებზე, ომის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე.
ირანის მიერ ურანის გამდიდრება: დათანხმდება თუ არა თეირანი გამდიდრებაზე მკაცრ შეზღუდვებს და გადასცემს თუ არა იმ 440 კილოგრამ მაღალგამდიდრებულ ურანს, რომელიც ჯერ კიდევ მის განკარგულებაშია?
ბალისტიკური რაკეტები: ბოლო სამმა კვირამ ბევრი რამ გვაჩვენა ირანის სარაკეტო პოტენციალზე. ისევ იგივე კითხვა დგას — დათანხმდება თუ არა თეირანი შეზღუდვებს?
რეგიონული საქმიანობა: ირანის მიერ ახლო აღმოსავლეთში პროქსი ძალებისა და მოკავშირეების მხარდაჭერა არასტაბილურობის მთავარი წყაროა. ნებისმიერი ყოვლისმომცველი შეთანხმება უნდა შეეხოს ირანის მხარდაჭერას „ჰეზბოლას“, ჰამასის, ჰუთების და ერაყში მოქმედ შიიტური ჯგუფების მიმართ.
თუ აშშ-სა და ისრაელს სწორედ ამ მიმართულებებში სურთ პროგრესის დანახვა, ირანიც მოითხოვს დათმობებს და, შესაძლოა, კვლავ საკმარისად ძლიერიც იყოს, რომ ეს მოითხოვოს. პრიორიტეტებში იქნება სანქციების მოხსნა, ასევე ირანში რეჟიმის შეცვლის შესახებ ყველა საუბრის შეწყვეტა.