აშშ-მა და დანიამ განაცხადეს, რომ გრენლანდიის უსაფრთხოების საკითხებზე შეთანხმებას მიაღწიეს და ამით მოაგვარეს დიპლომატიური დავა, რომელიც პრეზიდენტ ტრამპის მუქარამ გამოიწვია — ძალის გამოყენებით დაეკავებინა ეს ტერიტორია. შეთანხმებას მომავალ კვირას მოეწერება ხელი.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ შეთანხმება შეერთებულ შტატებს გრენლანდიაში „უსაფრთხოებასა და სხვა საკითხებზე მუდმივ კონტროლს“ მისცემს.
დანიის პრემიერ-მინისტრმა მეტე ფრედერიკსენმა აღნიშნა, რომ შეთანხმება „აძლიერებს ჩვენს საერთო უსაფრთხოებას არქტიკასა და ჩრდილოეთ ატლანტიკაში“ და, ამავდროულად, „აღიარებს სამეფოს სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას, ასევე გრენლანდიელი ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას“. მას დოკუმენტის კონკრეტულ დებულებებზე კომენტარი არ გაუკეთებია.
შეთანხმებას წინ უძღოდა ტრამპის რამდენიმეთვიანი მუქარა გრენლანდიის „დაკავების“ შესახებ. მისი განცხადებით, კუნძულს აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს მისი სტრატეგიული მდებარეობისა და მინერალური რესურსების გამო.
ტრამპმა Truth Social-ზე დაწერა, რომ შეთანხმება „შეერთებულ შტატებს არანაირ ხარჯს არ მოუტანს“ და აშშ-ს შესაძლებლობას მისცემს, „გააკეთოს ყველაფერი, რაც აუცილებელია“ გრენლანდიის „უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და დასაცავად“.
„მოხარული ვარ განვაცხადო, რომ აშშ-მა დანიასა და გრენლანდიასთან დადო შეთანხმება, რომელიც შეერთებულ შტატებს გრენლანდიაში უსაფრთხოებასა და სხვა საკითხებზე მუდმივ კონტროლს ანიჭებს და სრულად ითვალისწინებს აშშ-ის შეშფოთების მრავალ მიზეზს. შეერთებული შტატებისთვის ეს არანაირ ხარჯს არ გამოიწვევს“, — დაწერა ტრამპმა.
მისი თქმით, შეთანხმება მოიცავს წესს, რომლის თანახმადაც შეერთებული შტატების ვერც ერთი მოწინააღმდეგე ვერ შეძლებს გრენლანდიაში სამხედრო ყოფნის დამყარებას ან კუნძულის ეკონომიკაში ინვესტირებას ვაშინგტონის თანხმობის გარეშე.
„ამიერიდან აშშ-ის ვერც ერთი მოწინააღმდეგე ვერასოდეს შეძლებს გრენლანდიაში ბაზის განთავსებას, იქ სამხედრო ყოფნას ან მნიშვნელოვანი ინვესტიციების განხორციელებას ჩვენი წერილობითი ნებართვის გარეშე“, — აღნიშნა ტრამპმა.
დანიის პრემიერ-მინისტრმა მეტე ფრედერიკსენმა დაადასტურა, რომ შეთანხმებას მომავალ კვირას გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე მოეწერება ხელი.
დანიის მთავრობის მეთაურმა დასძინა, რომ შეთანხმებას ჯერ კიდევ სჭირდება კანონმდებლების თანხმობა და „ძალაში შესასვლელად აუცილებელი საპარლამენტო პროცედურები უნდა გაიაროს“.
გრენლანდიის მთავრობის თავმჯდომარე იენს-ფრედერიკ ნილსენმა შეთანხმებას მიესალმა. მისი თქმით, „სასიხარულოა, რომ ვაპირებთ ხელი მოვაწეროთ შეთანხმებას, რომელიც უზრუნველყოფს და აძლიერებს“ გრენლანდიის, დანიისა და აშშ-ის უსაფრთხოებას.
„შეთანხმება აღიარებს გრენლანდიის ინტერესებსა და ჩვენს ადგილს საერთაშორისო თანამშრომლობაში. ის ყველა ჩვენგანისთვის სასარგებლოა“, — აღნიშნა ნილსენმა.
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ შეთანხმებას „ისტორიული გარიგება“ და „უზარმაზარი გამარჯვება შეერთებული შტატებისა და ამერიკელი ხალხისთვის“ უწოდა.
„ეს გარიგება საბოლოოდ და შეუქცევადად წყვეტს გრენლანდიასთან დაკავშირებულ ჩვენი ეროვნული უსაფრთხოების პრობლემებს“, — განაცხადა მან Fox News-თან საუბრისას.
ტრამპი რამდენიმე თვის განმავლობაში ცდილობდა გრენლანდიის კონტროლის ქვეშ მოქცევას — კუნძულის გამოსყიდვას სთავაზობდა ან ძალის გამოყენებით დაკავებით იმუქრებოდა, რამაც დანიასა და ნატოს სხვა ქვეყნებში პროტესტი გამოიწვია. ტრამპი ამტკიცებდა, რომ „გრენლანდიის ფლობა და მასზე კონტროლი აბსოლუტური აუცილებლობაა“ აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის.
გრენლანდია ჩრდილოეთ ამერიკიდან ევროპისკენ მიმავალ უმოკლეს გზაზე მდებარეობს, რაც მას შეერთებული შტატებისთვის სტრატეგიულად მნიშვნელოვანს ხდის. აქ ასევე მდებარეობს აშშ-ის დიდი კოსმოსური ცენტრი.
ტრამპი აცხადებს, რომ გრენლანდია აუცილებელია მისი გეგმისთვის, რომელიც „ოქროს გუმბათის“ სახელით ცნობილი სარაკეტო თავდაცვის სისტემის შექმნას ითვალისწინებს. სისტემა აშშ-ის რუსეთისა და ჩინეთის მხრიდან სარაკეტო თავდასხმებისგან დასაცავად არის განკუთვნილი. ტრამპის თქმით, ვაშინგტონის ევროპელ მოკავშირეებს ამ პროექტში თანამშრომლობა შეუძლიათ.
აშშ-სა და დანიას შორის შეთანხმების ტექსტი ჯერჯერობით არ გამოქვეყნებულა. BBC-მ კომენტარისთვის დანიის საელჩოსა და თეთრ სახლს მიმართა.
როგორც BBC-ის კორესპონდენტები აღნიშნავენ, გაურკვეველია, რით განსხვავდება ეს შეთანხმება დანიასთან 1951 წელს დადებული შეთანხმებისგან, რომლის მიხედვითაც აშშ-ს შეუძლია გრენლანდიაში იმდენი სამხედრო გაგზავნოს, რამდენსაც საჭიროდ ჩათვლის.
აშშ-ს გრენლანდიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე პიტუფიკის ბაზაზე მუდმივად 100-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე ჰყავს განთავსებული.
გრენლანდიას ავტონომიური სტატუსი აქვს და დანიის სამეფოს სამი შემადგენელი ნაწილიდან ერთ-ერთია საკუთრივ დანიასა და ფარერის კუნძულებთან ერთად.
2009 წელს დანიაში მიღებულმა კანონმა გრენლანდიელები საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად ცალკე ხალხად აღიარა და მათ ავტონომიური თვითმმართველობის უფლება მიანიჭა.
კუნძულს იშვიათმიწა მინერალების უზარმაზარი და დიდწილად აუთვისებელი მარაგები აქვს, რომელთაგან ბევრი თანამედროვე ტექნოლოგიებისთვის საკვანძო მნიშვნელობისაა.