2023 წლის შემდეგ პირველად დასავლელი პოლიტიკოსები, ანალიტიკოსები და მედია უკრაინის ომში „გარდამტეხ მომენტზე“ საუბრობენ. მართლაც, ჩანს, რომ წელს უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა შეძლეს მოწინააღმდეგის მნიშვნელოვნად შენელება ბრძოლის ველზე, ასევე გაზარდეს როგორც დარტყმების რაოდენობა, ისე ხარისხი რუსეთის ლოგისტიკასა და ზურგზე. კიევი უკვე საჯაროდ საუბრობს „სტრატეგიული ინიციატივის ხელში ჩაგდებაზე“. მაგრამ საკმარისია თუ არა ეს იმისთვის, რომ „გარდატეხაზე“ ვისაუბროთ?
„ვფიქრობ, სიტუაცია მართლაც იცვლება. ბრძოლის ველზე რუსეთმა რამდენიმე მიმართულებაზე ინიციატივა დაკარგა“, — განაცხადა 16 ივნისს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ.
მისი თქმით, რუსები წელს 12 მიმართულებით ცდილობდნენ შეტევას, თუმცა უშედეგოდ. დღევანდელი მდგომარეობით, ისინი მხოლოდ ორ-სამ პრიორიტეტულ მიმართულებაზე არიან კონცენტრირებული, იქაც ძალიან ნელა მიიწევენ წინ და დიდი დანაკარგებით, დაამატა პრეზიდენტმა.
ამავე დროს, ზელენსკის თქმით, უკრაინის არმიამ ფრონტის ზოგიერთ მონაკვეთზე ინიციატივა ხელში აიღო და უკვე „წარმატებას მიაღწია“.
უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი ალექსანდრ სირსკი შეფასებებში უფრო ფრთხილია. მისი თქმით, უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა სტრატეგიული ინიციატივა ჯერ „უნდა გადაიბარონ“, ანუ, სავარაუდოდ, იგულისხმება, რომ ეს უახლოეს პერიოდში უნდა მოხდეს.
თავდაცვის მინისტრი მიხაილო ფედოროვი არსებულ ვითარებას უკრაინისთვის „შესაძლებლობების ფანჯარას“ უწოდებს, რომელიც უახლოესი ნახევარი წლის განმავლობაში იქნება ღია. მისი თქმით, კიევმა ყველაფერი უნდა გააკეთოს, რომ ეს შანსი გამოიყენოს.
შეტევის შენელება
ამ „შესაძლებლობების ფანჯრის“ გასახსნელად უკრაინას დიდი სამუშაოს შესრულება მოუწია. საჭირო იყო მოეფიქრებინა, როგორ გაენეიტრალებინა რუსების მნიშვნელოვანი უპირატესობა როგორც შეხების ხაზზე, ისე ახლო და შორეულ ზურგში, ჰაერსა და ხმელეთზე. რუსეთს მხოლოდ ზღვაზე აღარ ჰქონდა სტრატეგიული ინიციატივა 2022 წლიდან, რადგან მისი ფლოტი თითქმის საბრძოლო უნარს მოკლებულია.
სხვა მიმართულებებზე უპირატესობა კრემლს 2023 წლის ოქტომბრიდან ჰქონდა, როდესაც მან სამხრეთში უკრაინის კონტრშეტევის მოგერიება შეძლო და თავად გადავიდა შეტევაზე — იმ დროისთვის გამოფიტულ უკრაინის თავდაცვის ძალებს ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებით შეუტია.
2024 წლის აგვისტოში უკრაინის შეიარაღებული ძალების კურსკის ოლქში შეჭრამაც კი ვერ შეაჩერა რუსეთის წინსვლა პრიორიტეტულ მიმართულებებზე, პირველ რიგში დონეცკის ოლქში. თუმცა ეს წინსვლა მნიშვნელოვნად შეანელა.
2024–2025 წლების განმავლობაში — ეს უკრაინისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე პერიოდი იყო — რუსეთის არმიამ მნიშვნელოვანი წინსვლა შეძლო და დონბასის მსხვილი ინდუსტრიული ქალაქები დაიკავა: ავდეევკა, კურახოვო, უგლედარი, ტორეცკი, სელიდოვო და ველიკა ნოვოსილკა. თუმცა გასული წლის ბოლოდან, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა სევერსკის შვერილის მოჭრა და გულიაიპოლესა და პოკროვსკო-მირნოგრადის აგლომერაციის თითქმის სრულად გაკონტროლება შეძლო, მისი წინსვლა ბრძოლის ველზე შენელდა.
ამის ახსნა შეიძლება იმით, რომ ზამთრის ბოლოსა და გაზაფხულის დასაწყისში რუსეთის არმია მოვლენებს არ აჩქარებდა და რესურსებს აგროვებდა ზაფხულის შეტევისთვის. ამავე პერიოდში რუსებს „სტარლინკი“ გაუთიშეს — მოვლენა, რომლის მნიშვნელობის გადაჭარბება რთულია, რადგან სწორედ ეს სატელიტური კავშირი იყო მათი არმიის კომუნიკაციის საფუძველი და გამოიყენებოდა დამრტყმელი დრონების სამართავად.
ამ პერიოდში, უკრაინის გენშტაბის ყოველდღიური სტატისტიკის მიხედვით, ფრონტზე საბრძოლო შეხებების რაოდენობა შემცირდა და საშუალოდ დღეში დაახლოებით 150-ს შეადგენდა.
მაისის შუა რიცხვებში რუსეთის შეტევა დაიწყო და იერიშების რაოდენობა დღეში 230–250-მდე გაიზარდა. თუმცა ამასთან ერთად რუსების წინსვლა არ დაჩქარებულა.
როგორ მოხდა ეს?
ვითარება ადგილზე
„ინტენსივობა შენარჩუნებულია, მაგრამ რუსული შტურმების ხარისხი ძალიან დაბალი გახდა“, — ამბობს ანალიტიკური OSINT-პროექტის DeepState-ის თანადამფუძნებელი რუსლან მიკულა.
ორგანიზაციის გათვლებით, 2026 წლის მაისში რუსებს ოკუპირებული უკრაინული ტერიტორიის ყველაზე მცირე ზრდა ჰქონდათ 2023 წლის ოქტომბრის შემდეგ — ანუ რუსეთის სტრატეგიული შეტევითი ოპერაციის დაწყებიდან.
DeepState-ის მონაცემებით, მაისში რუსებმა უკრაინის მხოლოდ 14 კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია დაიკავეს. შედარებისთვის — მთელი 2025 წლის განმავლობაში რუსეთმა უკრაინის დაახლოებით 4,3 ათასი კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია დაიკავა. შესაბამისად, რეგრესი აშკარაა.
ამასთან, მაისში რუსეთის არმიამ ბევრად მეტი ტერიტორია დაკარგა, ვიდრე მანამდე. DeepState უსაფრთხოების მიზეზებით კონკრეტულ ციფრებს არ ასახელებს, თუმცა მთავარსარდალმა სირსკიმ განაცხადა, რომ ამ თვეში უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა 100 კვადრატული კილომეტრით მეტი ტერიტორია გაათავისუფლეს, ვიდრე დაკარგეს.
სირსკის თქმით, წლის დასაწყისიდან უკრაინელებმა უკვე 600 კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია გაათავისუფლეს.
რუსლან მიკულა ამ ვითარებას „რუსეთის არმიის გამოფიტვით“ ხსნის:
„რუსებში მთლიანად მიდის ტაქტიკური რგოლის დეგრადაცია. თუ 2025 წელს ვხედავდით რუსეთის შტურმის ჯგუფებს 10–20 კაცის შემადგენლობით, ხოლო 2024 წელს 50-კაციანი კოლონებიც კი შეიძლებოდა გვენახა, ახლა ისინი შეტევაზე თითო-თითოდ, ზოგჯერ ორ-ორად მიდიან. ის, რომ მტერი იფიტება, ფაქტია. შეუძლებელია წლების განმავლობაში ბეტონის კედელს თავი ურტყა და მძიმე შედეგი არ მიიღო — ეს აქსიომაა“.
რუსების გამოფიტვაზე იმუშავა იმანაც, რომ უკრაინამ ბრძოლის ველზე საკუთარი მოქმედებების ფილოსოფია გადააწყო.
მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალის განადგურებაზე გაკეთებულმა აქცენტმა, რომელიც თავდაცვის სამინისტროს ახალმა ხელმძღვანელობამ საჯაროდ გამოაცხადა და რომელსაც დიდი ხნის განმავლობაში აკრიტიკებდნენ როგორც სამხედროები, ისე ექსპერტები, შედეგად ის მოიტანა, რომ რუსეთმა პირველად დაიწყო პირადი შემადგენლობის დეფიციტის განცდა წინა ხაზზე.
მაშინაც კი, როცა რუსი ჯარისკაცების ჯგუფს ე.წ. „kill zone“-ის გადალახვა გამოსდიოდა, ისინი ხშირად ლოგისტიკისგან მოწყვეტილები რჩებოდნენ და უკრაინული ძალები მალევე ახერხებდნენ ასეთი ინფილტრირებული ჯგუფებისგან ტერიტორიის გაწმენდას.
ამასთან, რუსულ რუკებზე ასეთი პუნქტი კვლავ „აღებულად“ რჩებოდა, რაც მხოლოდ ქაოსს ზრდიდა და შემდგომ წინსვლასაც ართულებდა.
ამის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია ხარკოვის ოლქის ქალაქი კუპიანსკი, რომელიც რუსეთის არმიამ 2025 წლის ბოლოდან მინიმუმ სამჯერ „აიღო“, თუმცა რეალურად მას დღემდე ვერ აკონტროლებს.
ვითარების გამოსასწორებლად რუსეთის სარდლობა ცდილობს უკრაინის თავდაცვის წყობა გაწელოს და სუმისა და ხარკოვის ოლქების საზღვარზე არსებულ სუსტ ადგილებში შეიჭრას.
უმეტეს შემთხვევაში ეს შეტევები მასშტაბური არ არის და შეღწევის სიღრმე 4–5 კილომეტრს არ აღემატება.
თუმცა არის მიმართულებები, სადაც მოსკოვი კვლავ ინარჩუნებს სტრატეგიულ ინიციატივას და რესურსების უმეტესობას სწორედ იქ უყრის თავს. ესენია ფრონტის მონაკვეთები პოკროვსკის, გულიაიპოლესა და კონსტანტინოვკის სიახლოვეს. ბოლო შემთხვევაში ვითარება ყველაზე რთულია.