მსოფლიოში პირველ პაციენტს წარმატებით ამოკვეთეს თავის ტვინის სიმსივნე ოპერაციისას, რომლის დროსაც ხელოვნური ინტელექტი რეალურ დროში გამოიყენებოდა.
რის ჰიბერტს, ორი შვილის მამას ბედფორდშირიდან, ამ ოპერაციის გარეშე შესაძლოა მხედველობა დაეკარგა, განაცხადეს ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის საავადმყოფოს ქირურგებმა.
ოპერაციის დროს ხელოვნური ინტელექტის სისტემა რეალურ დროში აანალიზებდა ვიდეოგამოსახულებას და ქირურგებს ეხმარებოდა, თავიდან აეცილებინათ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი, თუმცა უხილავი სისხლძარღვებისა და თავის ტვინის ნერვების დაზიანება. ამის წყალობით ექიმებმა შეძლეს სიმსივნის მაქსიმალურად დიდი ნაწილის უსაფრთხოდ ამოკვეთა.
„პაციენტის უსაფრთხოების თვალსაზრისით ამ ტექნოლოგიის უპირატესობები ჩემთვის სრულიად აშკარაა. ჩვენს თავში საგზაო ნიშნები არ არის“, — თქვა ჰიბერტმა.
ჯერ კიდევ 18 თვის წინ 48 წლის რის ჰიბერტი, რომელიც კლიენტთა მომსახურების მენეჯერად მუშაობს, სრულიად ჯანმრთელი იყო და ყოველდღე, სადილის შესვენების დროს, დაახლოებით ორ მილს ფეხით გადიოდა.
ერთ-ერთი ასეთი გასეირნებისას მან გონება დაკარგა და ქუჩაში კრუნჩხვები დაეწყო.
თავის ტვინის სკანირებამ აჩვენა, რომ მის ჰიპოფიზზე 11 მილიმეტრის ზომის კეთილთვისებიანი სიმსივნე იზრდებოდა. თავად ჰიპოფიზი პატარა ბურთულის ზომის ორგანოა, რომელიც თავის ქალის ფუძესთან მდებარეობს.
ეს ჯირკვალი გამოიმუშავებს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ჰორმონებს, რომლებიც მონაწილეობენ ისეთ პროცესებში, როგორიცაა ზრდა, ნივთიერებათა ცვლა, არტერიული წნევისა და სხეულის ტემპერატურის რეგულირება.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ჰიპოფიზი მდებარეობს საძილე არტერიებთან — სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სისხლძარღვებთან, რომლებიც ტვინს სისხლით ამარაგებენ — და მხედველობის ნერვებთან, რომლებიც მხედველობაზეა პასუხისმგებელი.
როდესაც ჰიბერტის სიმსივნემ მხედველობის ნერვებზე ზეწოლა დაიწყო, მისი პერიფერიული მხედველობა თანდათან შევიწროვდა.
„18-წლიანი ოჯახური ცხოვრების განმავლობაში ყოველთვის მე ვდგებოდი საწოლიდან და ცოლისთვის ყავას ვამზადებდი, — თქვა ჰიბერტმა — და არ ვაპირებდი, ამ სიმსივნისთვის ამის შეწყვეტის უფლება მიმეცა“.
მისი თქმით, დაავადებამ ყველაზე მძიმედ მის ემოციურ და ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე იმოქმედა.
„მართალია, ბევრი ადამიანი გულთბილად მთავაზობდა დახმარებას, მაგრამ არავის უნდა, სხვებისთვის ტვირთად იქცეს“, — დაამატა მან.
როდესაც ქირურგებმა ჰიბერტს შესთავაზეს, გამხდარიყო პირველი პაციენტი, რომელსაც მათ მიერ სპეციალურად შექმნილი ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული ინსტრუმენტის გამოყენებით გაუკეთებდნენ ოპერაციას, ის დაუფიქრებლად დათანხმდა.
„თუ პაციენტები მზად არ იქნებიან კვლევებში მონაწილეობის მისაღებად, როგორ ისწავლიან ექიმები და როგორ განვითარდება მედიცინა?“ — ასე ახსნა მან თავისი გადაწყვეტილება.
ოპერაციის დროს ცხვირიდან თავის ქალის ფუძემდე შეიყვანეს ენდოსკოპი — თხელი ინსტრუმენტი კამერით.
ამ ეტაპზე სიმსივნე უკვე ძალიან ახლოს იყო, თუმცა ძვლის ფენებისა და მკვრივი გარსის უკან იმალებოდა.
მის ამოსაკვეთად ყველაზე უსაფრთხო ადგილის განსაზღვრა რთული იყო, მით უმეტეს, რომ თითოეული ადამიანის ანატომიური აგებულება ინდივიდუალურია.
სიმსივნის სრულად ვერ ამოკვეთის ალბათობა 25-დან 50 პროცენტამდე იყო, ხოლო მსხვილი სისხლძარღვის დაზიანების რისკი — 0.5-დან 2 პროცენტამდე.
სწორედ აქ ჩაერთო ხელოვნური ინტელექტი.
„ქირურგიული ChatGPT“
მეორე ეკრანზე სისტემა ოპერაციის ვიდეონაკადს რეალურ დროში აანალიზებდა, ქირურგიულ ინსტრუმენტებს აკვირდებოდა და მონიშნავდა უბნებს, სადაც ყველაზე დიდი ალბათობით სისხლძარღვები და ნერვები მდებარეობდა. ამავე დროს გამოყოფდა ზონებს, სადაც სიმსივნის ამოკვეთა ყველაზე უსაფრთხოდ შეიძლებოდა.
ტექნოლოგია ჰგავს სმარტფონებში სახის ამოცნობის სისტემას, ოღონდ სახეების ნაცვლად მნიშვნელოვან და ხშირად დამალულ ანატომიურ სტრუქტურებს ამოიცნობს.
საშუალოდ ბრიტანელი ქირურგი წელიწადში დაახლოებით 10–20 მსგავს ოპერაციას ატარებს და ჩარევამდე გადაღებულ სურათებს ეყრდნობა, რათა კონკრეტული პაციენტის ანატომია წინასწარ შეისწავლოს.
მკვლევრებმა ხელოვნური ინტელექტის სისტემა ჰიპოფიზის სიმსივნეების ამოკვეთის ასობით ოპერაციის ვიდეოზე გაწვრთნეს და
გამოსცადეს. თითოეულ ვიდეოში ისინი დეტალურად მონიშნავდნენ სისხლძარღვებსა და ნერვებს, რაც სისტემას მონაცემების დაგროვებასა და ყველაზე მნიშვნელოვანი სტრუქტურების „ამოცნობაში“ ეხმარებოდა.
„ის გაცილებით მეტ ოპერაციაზეა გაწვრთნილი, ვიდრე ქირურგების უმეტესობა მთელი კარიერის განმავლობაში ნახავს ან ჩაატარებს, და შეუძლია იმუშაოს როგორც გამოცდილი სპეციალისტის მეორე წყვილმა თვალმა“, — თქვა პროფესორმა ჰანი მარკუსმა, რომელიც ოპერაციაში მონაწილეობდა.
მისივე თქმით, სხვა ექსპერიმენტული ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტებისგან განსხვავებით, ეს სისტემა რეალურ დროში მუშაობს.
გუნდი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული ინსტრუმენტი ექიმებს მხოლოდ ეხმარება, ხოლო ოპერაციაზე სრული კონტროლი კვლავ ქირურგებს რჩებათ.
გრძელვადიან პერსპექტივაში მკვლევრებს სურთ შექმნან ერთგვარი „ChatGPT ქირურგებისთვის“ — რათა „საოპერაციოში იყოს კიდევ ერთი ექსპერტი, რომელსაც საჭიროების შემთხვევაში რჩევას ჰკითხავ, ან მის რეკომენდაციას არ გაითვალისწინებ, თუ არ დაეთანხმები“, — ამბობს პროფესორი მარკუსი.
პროექტი დაფინანსდა ჯანმრთელობისა და ზრუნვის კვლევების ეროვნული ინსტიტუტისა (NIHR) და Google-ის მიერ, თავად სისტემა კი ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის (UCL) მკვლევრებმა შექმნეს. რამდენიმე წლის განმავლობაში ისინი ტექნოლოგიას ლაბორატორიულ პირობებში ცდიდნენ და აუმჯობესებდნენ.
მკვლევრები რეალური ოპერაციის დროს სისტემის პირველი გამოყენების შედეგებით კმაყოფილები არიან და ახლა უფრო მასშტაბურ კვლევაზე მუშაობენ.
„ჩემი ცხოვრება დამიბრუნდა“
„ოპერაციის შემდეგ თვალები რომ გავახილე, ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს სრული, 360-გრადუსიანი მხედველობა დამიბრუნდა — მთელი ერთი წელი ასე კარგად აღარ დამინახავს“, — თქვა ჰიბერტმა.
ოპერაციიდან გასული რვა კვირის განმავლობაში ის ამჩნევს, რომ მხედველობა რამდენიმე დღეში ერთხელ კიდევ უფრო უმჯობესდება.
„ენერგია დამიბრუნდა და ყველა ის გვერდითი სიმპტომი, რომელიც ოპერაციამდე მაწუხებდა, გაქრა. ამან ცხოვრება დამიბრუნა“, — ამბობს ის.
ჯანმრთელობის სფეროში ინოვაციების მინისტრმა ჯეიმს ფრითმა განაცხადა, რომ მოხარულია, რადგან პაციენტის ცხოვრების შემცვლელი ოპერაცია სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული კვლევის ფარგლებში ჩატარდა.
„ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები სჭირდება და ჩვენ ყოველთვის ვიზრუნებთ, რომ უსაფრთხოების საკითხებს სათანადო ყურადღება დაეთმოს. თუმცა ასევე ვეცდებით სრულად გამოვიყენოთ ის შესაძლებლობები, რომლებსაც ეს ტექნოლოგია გვთავაზობს“, — დასძინა მინისტრმა.