აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა დაბადებით აშშ-ის მოქალაქეობის მიღების უფლების — ე.წ. „მიწის უფლების“ — შეზღუდვის მეორე მცდელობა განახორციელა და ხუთშაბათს, 6 აგვისტოს, ორი სპეციალური აღმასრულებელი ბრძანება გამოსცა. ეს მოხდა სულ რაღაც ერთ თვეზე ოდნავ მეტი ხნის შემდეგ, რაც უზენაესმა სასამართლომ ამ უფლების გაუქმების მისი პირველი მცდელობა კონსტიტუციასთან შეუსაბამოდ მიიჩნია.
ერთ-ერთი ბრძანება აფართოებს იმ გამონაკლისების ჩამონათვალს, რომლებზეც „მიწის უფლება“ აღარ გავრცელდება — კერძოდ, ემატება უცხოელთა ახალი ჯგუფები, რომელთა შვილებიც აშშ-ის მოქალაქეობას ვერ მიიღებენ, მიუხედავად იმისა, რომ შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე დაიბადნენ.
მეორე ბრძანება კრძალავს ე.წ. „სამშობიარო ტურიზმს“ — პრაქტიკას, როდესაც ორსული უცხოელი ქალები სპეციალურად მიემგზავრებიან შეერთებულ შტატებში მშობიარობისთვის, რათა მათი შვილი დაბადების ადგილის საფუძველზე აშშ-ის მოქალაქე გახდეს. აშშ ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ქვეყნებს შორის, სადაც ადამიანი მოქალაქეობის უფლებას ქვეყნის ტერიტორიაზე დაბადების ფაქტით იღებს.
„ეს მრავალი წლის წინ უნდა მომხდარიყო, მაგრამ ამ საკითხს ახლა ვაგვარებთ“, — განაცხადა ტრამპმა ბრძანებების ხელმოწერისას. ახალი ზომები მისი წინასაარჩევნო დაპირებების გაგრძელებაა, რომლებიც აშშ-ში მიგრაციის შეზღუდვას ეხებოდა.
რას გულისხმობს აკრძალვები
„ჩემმა ადმინისტრაციამ ზომები მიიღო იმ რისკების წინააღმდეგ, რომლებიც მომდინარეობს მავნე უცხოური სუბიექტებისგან, რომლებიც ცდილობენ ჩვენი ქვეყნის გულუხვობით ისარგებლონ და ამერიკის მოქალაქეები მოატყუონ“, — ასე განმარტებულია ტრამპის მიერ ხელმოწერილი პირველი ბრძანების მიზანი.
ბრძანება კრძალავს აშშ-ის ტერიტორიაზე დაბადებული ბავშვებისთვის მოქალაქეობის ავტომატურ მინიჭებას, თუ მათი მშობლები თავად აშშ-ის მოქალაქეები არ არიან და ერთ-ერთი მათგანი მაინც ტერორისტული ორგანიზაციის წევრია, თაღლითური გზით ცდილობდა აშშ-ის მოქალაქეობის მიღებას, ან მისი საქმიანობა შეერთებულ შტატებში უცხო სახელმწიფოს წარმომადგენლობას უკავშირდება — ეს, კერძოდ, დიპლომატებსაც ეხება.
მეორე ბრძანებით დაწესებული „სამშობიარო ტურიზმის“ აკრძალვა ნიშნავს, რომ „მსოფლიოში აღარავის მიეცემა ვიზა ამ თაღლითური მიზნისთვის“, — განმარტა ტრამპის მრჩეველმა ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში სტივენ მილერმა ახალი შეზღუდვის მოქმედების მექანიზმი.
„[ასეთი] ადამიანები აქ ჩამოდიან და თავს ტურისტებად ასაღებენ“, — განაცხადა მილერმა. — „მაგრამ მათი აქ ყოფნის ნამდვილი მიზანი ბავშვის გაჩენაა, მისთვის მოქალაქეობის ავტომატურად მიღება და შემდეგ ჩვენი ქვეყნიდან გამგზავრება“.
მისი თქმით, ასეთ ბავშვებს მოგვიანებით სოციალური დახმარებების მიღების, არჩევნებში მონაწილეობისა და „ყველა იმ სხვა უფლებითა და პრივილეგიით სარგებლობის შესაძლებლობა ეძლევათ, რომლებიც მხოლოდ ამერიკელებს ეკუთვნით“.
მილერის განცხადებით, პრეზიდენტს „სამშობიარო ტურიზმის“ აკრძალვის უფლება იმიგრაციისა და მოქალაქეობის შესახებ კანონის შესაბამისი მუხლის საფუძველზე აქვს, რომელიც პრეზიდენტს ქვეყანაში შესვლაზე გამონაკლისებისა და შეზღუდვების დაწესების უფლებამოსილებას ანიჭებს.
პრობლემის მასშტაბი
ხუთშაბათს, ბრძანებების ხელმოწერის გამოცხადებისას, ტრამპმა განაცხადა, რომ „სამშობიარო ტურიზმის“ შედეგად აშშ-ში ასობით ათასი ბავშვი დაიბადა.
„ახლა ადამიანები ამაზე ბიზნესს აწყობენ, მდიდარი ადამიანები დაბადებით მოქალაქეობის უფლების ირგვლივ ბიზნესს ქმნიან. ასე არ უნდა იყოს“, — განაცხადა აშშ-ის პრეზიდენტმა.
ტრამპის მონაცემები განსხვავდება მიგრაციის პოლიტიკის ინსტიტუტის შეფასებებისგან, რომლებიც აშშ-ის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებს ეფუძნება. ამ შეფასებით, „სამშობიარო ტურიზმის“ შედეგად აშშ-ში ყოველწლიურად დაახლოებით 22-დან 26 ათასამდე ბავშვი იბადება.
სამთავრობო მონაცემებით, 2024 წელს უცხოური მისამართის მქონე დედებმა აშშ-ში 9600 ბავშვი გააჩინეს. იმავე წელს ქვეყანაში, ეროვნული სტატისტიკის მიხედვით, სულ 3,6 მილიონი ბავშვი დაიბადა.
Reuters-ის ცნობით, ოფიციალური მონაცემები არ არსებობს იმის შესახებ, რამდენი უცხოელი ჩადის აშშ-ში კონკრეტულად ბავშვის გაჩენისა და მისთვის მოქალაქეობის მიღების მიზნით, ან რა უჯდება ეს ამერიკელ გადასახადის გადამხდელებს.
აშშ-ში დაბადებით მოქალაქეობის უფლება კონსტიტუციის მე-14 შესწორებითაა გარანტირებული. მასში ნათქვამია: „ყველა პირი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაიბადა ან ნატურალიზდა და მის იურისდიქციას ექვემდებარება, არის შეერთებული შტატებისა და იმ შტატის მოქალაქე, სადაც ცხოვრობს“.
მე-14 შესწორება 1868 წელს, აშშ-ის სამოქალაქო ომის დასრულებიდან მალევე, იქნა რატიფიცირებული და მისი მიზანი ყოფილი მონების უფლებების განმტკიცება იყო, რათა ცალკეულ შტატებს მათი შეზღუდვის შესაძლებლობა არ ჰქონოდათ.
ამ შესწორების მოქმედების შეზღუდვა საკუთარი ბრძანებით ტრამპმა პირველად 2025 წლის იანვარში, თეთრ სახლში მუშაობის პირველივე დღეს სცადა.
მაშინდელი ბრძანება ორ ახალ ბრძანებაზე უფრო მკაცრი იყო. ის ამერიკულ უწყებებს ავალდებულებდა, არ ეღიარებინათ შეერთებულ შტატებში დაბადებული ბავშვების მოქალაქეობა, თუ არც ერთი მშობელი არ იყო აშშ-ის მოქალაქე ან მუდმივი ბინადრობის უფლების — გრინ-ქარდის — მფლობელი.
სასამართლო დავა უზენაეს სასამართლომდე მივიდა. 2026 წლის ივნისში სასამართლომ დაადგინა, რომ ტრამპის 2025 წლის ბრძანება მე-14 შესწორებას ეწინააღმდეგებოდა და ამგვარად დაბადებით მოქალაქეობის უფლება დაადასტურა.
ეს გადაწყვეტილება სერიოზული დარტყმა აღმოჩნდა ტრამპის მცდელობებისთვის, შეეზღუდა იმ ადამიანთა წრე, რომლებსაც აშშ-ში ცხოვრების, მუშაობისა და მოქალაქეობის მიღების უფლება აქვთ.
ხუთშაბათს ახალი ბრძანების ხელმოწერისას ტრამპმა უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას „ცუდი და ძალიან უსამართლო“ უწოდა და დასძინა, რომ „ჩვენი ქვეყანა ამის გამო ზარალდება“.
ტრამპის ახალი ბრძანებაც, სავარაუდოდ, სასამართლოში გასაჩივრდება და ასევე შემოწმდება, რამდენად შეესაბამება ის კონსტიტუციის მე-14 შესწორებას.
კალიფორნიის უნივერსიტეტის დევისის კამპუსის სამართლის სკოლის პროფესორის, გაბრიელ ჩინის შეფასებით, ბრძანების ზოგიერთი დებულება შესაძლოა ძალაში დარჩეს, თუმცა მისი სხვა ნაწილები „სერიოზულ კონსტიტუციურ კითხვებს აჩენს“.
ჩინი ადასტურებს, რომ პრეზიდენტს ნამდვილად აქვს გარკვეული უფლებამოსილება, შეზღუდოს ადამიანების აშშ-ში შესვლა, მათ შორის ბავშვის გაჩენის მიზნით.
„მაგრამ როგორც კი ეს მოხდება, როგორც კი ბავშვი შეერთებულ შტატებში დაიბადება, არ მგონია, პრეზიდენტს ჰქონდეს რაიმე უფლებამოსილება გადაწყვიტოს, რომ ეს ბავშვი მოქალაქე არ არის“, — განაცხადა მან.
ჩინმა „სამშობიარო ტურიზმს“ აშშ-ში მილიონობით მშობიარობასთან შედარებით „ზღვაში წვეთი“ უწოდა და აღნიშნა, რომ ეს „უჩვეულო მოვლენაა“.