აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა პირობა დადო, რომ თითოეულ სრულწლოვან ამერიკის მოქალაქეს 5 ათას დოლარს გადაუხდის იმ შემთხვევაში, თუ რესპუბლიკელები ნოემბერში დაგეგმილი შუალედური არჩევნების შედეგად წარმომადგენელთა პალატასა და სენატზე კონტროლს შეინარჩუნებენ.
ტრამპმა ეს განცხადება ტეხასის შტატის ქალაქ დალასში, რესპუბლიკური პარტიის ისტორიაში პირველ ყრილობაზე გააკეთა, რომელიც შუალედურ არჩევნებს მიეძღვნა.
„თუ რესპუბლიკელები აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატასა და სენატზე კონტროლს შეინარჩუნებენ, ჩვენი წარმოუდგენელი ეკონომიკური წარმატების წყალობით… მე ამერიკის შეერთებული შტატების თითოეულ სრულწლოვან მოქალაქეს 5 ათასი დოლარის ოდენობის დივიდენდს გადავუხდი“, — განაცხადა პრეზიდენტმა.
მისი თქმით, ეს იქნება „იმის მსგავსი, როგორც წარმატებული კომპანიები უხდიან დივიდენდებს ინვესტორებს“.
„ერთადერთი შეზღუდვა ის იქნება, რომ დივიდენდი აშშ-ში უნდა დაიხარჯოს“, — დასძინა ტრამპმა. „ჩვენ არ გვინდა, რომ კანადაში წახვიდეთ და ფული იქ დახარჯოთ. არ გვინდა, რომ ჩინეთში, გერმანიაში წახვიდეთ… ეს ფული აშშ-ში უნდა დახარჯოთ“, — განაცხადა მან.
პრეზიდენტს არ განუმარტავს, როგორ განხორციელდება ეს გეგმა და საიდან იქნება აღებული თანხა იმ გადახდებისთვის, რომლებსაც თავად „ტრამპის დივიდენდები“ უწოდა.
აშშ-ში ფედერალური ბიუჯეტის ხარჯებს კონგრესი ამტკიცებს, თუმცა დალასში სიტყვით გამოსვლისას ტრამპს არ დაუკონკრეტებია, აპირებს თუ არა კანონმდებლებისთვის მსგავსი გადახდების დასამტკიცებლად მიმართვას.
დემოკრატებმა ტრამპის სიტყვებს მაშინვე „ცარიელი დაპირება“ უწოდეს, ხოლო ბევრმა კომენტატორმა მსგავსი განცხადების კანონიერება ეჭვქვეშ დააყენა.
აშშ-ის ფედერალური კანონმდებლობა პირდაპირ კრძალავს ისეთი ფულადი გადახდების განხორციელებას, რომელთა მიზანიც ამომრჩევლის გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებაა. თუმცა ზოგიერთი ექსპერტის აზრით, ტრამპის განცხადება შეიძლება განიხილებოდეს როგორც წინასაარჩევნო დაპირება გადასახადების შემცირების შესახებ, რაც თავისთავად კანონიერია.
საარჩევნო სამართლის ექსპერტმა, რომელსაც New York Times ესაუბრა, აღნიშნა, რომ ტრამპის განცხადებას აშშ-ის კონსტიტუციის პირველი შესწორება — სიტყვის თავისუფლების უფლება — იცავს და მისი დაპირება შეიძლება წინასაარჩევნო პროგრამის გამოქვეყნებად ჩაითვალოს, რომლის აკრძალვის უფლებაც სახელმწიფოს არ აქვს.
წარსულშიც ამერიკელი პოლიტიკოსები ამომრჩევლებს არჩევნებში წარმატების შემთხვევაში ფულად დახმარებას ჰპირდებოდნენ.
მაგალითად, COVID-19-ის პანდემიის დროს ჯორჯიის შტატში დემოკრატები ამომრჩევლებს 2 ათასი დოლარის დახმარების გადახდის მიღწევას ჰპირდებოდნენ, თუ პარტია სენატზე კონტროლს მოიპოვებდა.
უზარმაზარი თანხების გადახდა რესპუბლიკური პარტიის ყრილობაზე ამ ოთხშაბათს ტრამპის გამოსვლის მთავარი თემა არ ყოფილა. მან ამის შესახებ თავისი ვრცელი სიტყვის პირველი საათის ბოლოს ახსენა — სწორედ იმ დროს, როცა აუდიტორიის ყურადღება შესუსტებას იწყებდა.
პრეზიდენტს არ უთქვამს, ვინ და როგორ დააფინანსებს ტრილიონ დოლარზე მეტი მოცულობის გადახდებს და რა გზით გადანაწილდება ეს თანხა.
დამატებითი ინფორმაციის მოთხოვნის პასუხად თეთრმა სახლმა განაცხადა, რომ ეს სიტყვები „კიდევ ერთი დასტურია იმისა, რომ პრეზიდენტი ტრამპი აკეთებს იმას, რასაც ე.წ. ‘ექსპერტები’ შეუძლებლად მიიჩნევდნენ: მისი მუშაობა ამერიკელი ხალხის სასარგებლოდ შედეგს იძლევა“. აშშ-ის პრეზიდენტის ადმინისტრაციას დამატებითი დეტალები იმის შესახებ, თუ როგორ იმუშავებს ეს სქემა, არ გაუვრცელებია.
„ხმების ყიდვის სოციალისტური სქემა“
ტეხასის შტატის ქალაქ დალასში ყრილობის მონაწილეები ტრამპის დაპირებას მხიარული აპლოდისმენტებით შეხვდნენ.
თუმცა ყრილობაზე არ ჩასულა იმ რესპუბლიკელი კანდიდატების უმრავლესობა, რომლებიც ნოემბრის არჩევნებზე ძლიერ კონკურენციას აწყდებიან და მერყევი ამომრჩევლების ხმებისთვის იბრძვიან — იმ ადამიანების, რომლებიც პოლიტიკურ არჩევანს ხშირად ცვლიან.
რესპუბლიკური პარტიის კონსერვატიულად განწყობილმა წევრებმა, რომლებიც პრეზიდენტს წარსულშიც არაერთხელ დაპირისპირებიან – განსაკუთრებით მუდმივად მზარდი სახელმწიფო ვალის საკითხზე, მის განცხადებას განსაკუთრებით მკაცრად უპასუხეს.
კენტუკის შტატიდან წარმომადგენელთა პალატის რესპუბლიკელმა წევრმა თომას მასიმ, რომელმაც წელს პრაიმერიზში დამარცხდა მას შემდეგ, რაც ტრამპმა იგი გააკრიტიკა, X-ზე დაწერა: „თქვენი არ ვიცი, მაგრამ მე, გულწრფელად რომ ვთქვა, შეურაცხმყოფლად მიმაჩნია აზრი, რომ ნოემბრის არჩევნებზე ჩემი ხმის ყიდვა ხუთი ათას დოლარად შეიძლება. აღარაფერს ვამბობ ინფლაციაზე, რასაც ეს გამოიწვევს. ყველაფრის გათვალისწინებით, სრულ ჭკუაზე მყოფი 10 ათას დოლარზე ნაკლებს ერთ ცენტსაც არ ავიღებ!“
სენატორმა სიუზან კოლინზმა, რომელიც დალასში არ ჩავიდა და მეინის შტატში ხელახლა არჩევისთვის დაძაბულ საარჩევნო კამპანიას აწარმოებს, განაცხადა: „გადასახადებსა და სახელმწიფო ხარჯებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები ამერიკელი ხალხის საჭიროებებისა და ეკონომიკის მდგომარეობის გათვალისწინებით უნდა მიიღებოდეს. მათი არჩევნების შედეგებთან დაკავშირება არ შეიძლება.“
დემოკრატებმა კი ტრამპის სიტყვებს „ცარიელი დაპირებები“ უწოდეს.
იურისტების შეფასებით, აშშ-ის პრეზიდენტი ასეთი მასშტაბის გადახდების დამტკიცებას მხოლოდ აღმასრულებელი ბრძანებით, სავარაუდოდ, ვერ შეძლებს. თუმცა ტრამპმა ხუთშაბათს მიანიშნა, რომ კონგრესისთვის ნებართვის თხოვნას არ აპირებს.
CBS News-თან ინტერვიუში მან გამოთქვა მოსაზრება, რომ ამ ხარჯებისთვის კონგრესის თანხმობა აუცილებელი არ არის და ამავე დროს დასძინა: „ვფიქრობ, ისინი ამას გააკეთებენ, თუ დაგვჭირდება.“
თუმცა ბევრი რესპუბლიკელი სახელმწიფო ხარჯების მიმართ კონსერვატიულ პოზიციას ინარჩუნებს და, დიდი ალბათობით, ასეთ დანახარჯებს მხარს არ დაუჭერს.
ყოფილმა რესპუბლიკელმა კონგრესმენმა ბობ გუდმა „ტრამპის დივიდენდებს“ „ხმების ყიდვის სოციალისტური სქემა“ უწოდა.
თუმცა რესპუბლიკელთა ამჟამინდელმა ყრილობამ კიდევ ერთხელ შეახსენა ყველას, რომ ტრამპი პარტიაში კვლავ მთავარი ფიგურაა. წარსულში პრეზიდენტს არაერთხელ მოუხერხებია, სულ მცირე, წარმომადგენელთა პალატის პოზიციის შეცვლა იმ გადაწყვეტილებების მხარდასაჭერად, რომლებიც ტრადიციულ კონსერვატიულ შეხედულებებს არ შეესაბამებოდა.