ჩინეთის უცვლელი ლიდერი სი ძინპინი ოთხშაბათს სახელმწიფო ვიზიტით აშშ-ში ჩავა — პირველად 2015 წლის შემდეგ. დონალდ ტრამპის მიერ მოწყობილი პომპეზური მიღება მყიფე ზავის გახანგრძლივებას შეუწყობს ხელს, თუმცა პლანეტის ორ წამყვან ეკონომიკურ და სამხედრო ძალას შორის არსებულ ვერც ერთ პრობლემას ვერ გადაჭრის, — მიაჩნიათ ექსპერტებს.
წელიწად-ნახევრის წინ, თეთრ სახლში მეორე ვადით დაბრუნებისას, ტრამპი ჩინეთის შეკავების პირობას დებდა და მას სავაჭრო ომი გამოუცხადა. თუმცა ყველაფერი სხვაგვარად წარიმართა. ახლა უკვე ჩინეთში მიაჩნიათ, რომ ამერიკა სუსტდება, მისი კოზირები აღარ მუშაობს და მომავალი ჩინეთს ეკუთვნის. საჭიროა მხოლოდ მოცდა და ამ პროცესში პირდაპირი კონფრონტაციის თავიდან აცილება.
ჩინელი და ამერიკელი ექსპერტების შეფასებით, სწორედ ეს არის 73 წლის სის და 80 წლის ტრამპის შეხვედრის მთავარი მიზანი.
„ჩინელები საკუთარ ძალებში ისე დარწმუნებულები არიან, როგორც არასდროს. ყოველ შემთხვევაში, ასეთი შთაბეჭდილება დამრჩა ბოლო პერიოდში ჩინეთში ვიზიტებისას“, — ამბობს ამერიკელი დიპლომატი დენიელ კრიტენბრინკი, რომელიც ბარაკ ობამას ადმინისტრაციაში ჩინეთის საკითხებს კურირებდა.
„მეჩვენება, რომ ისინი დარწმუნებულები არიან, ტრამპი კარგად გაშიფრეს. ვფიქრობ, მათ ასევე სჯერათ, რომ მსოფლიოში მოვლენები მათ სასარგებლოდ ვითარდება. და მგონია, სწორედ ამ თავდაჯერებით მიემგზავრება სი ძინპინი ვაშინგტონში“, — განაცხადა მან.
მის შეფასებას თავად ჩინელებიც ადასტურებენ.
„ექსპერტების უმეტესობა, მათ შორის მეც, ვფიქრობთ, რომ შეერთებულ შტატებს ჩინეთის ინტერესებისთვის ზიანის მიყენების რეალური შესაძლებლობები აღარ აქვს. სურვილი აქვს, შესაძლებლობა — არა“, — ამბობს პეკინის ცინგხუას უნივერსიტეტის მკვლევარი და ვეი.
„ვიტყოდი, რომ ასეთი შეხედულება განსაკუთრებით ბოლო წელიწად-ნახევარში გავრცელდა — მას შემდეგ, რაც ტრამპმა ტარიფების „განთავისუფლების დღე“ გამოაცხადა.“
საუბარია ტრამპის მთავარ იარაღზე, რომლითაც ის სხვადასხვა ქვეყნისთვის “ჭკუის სწავლებას“ ცდილობდა. მეორე ვადით თეთრ სახლში დაბრუნებისთანავე მან ეს იარაღი აამოქმედა.
მაშინ ტრამპმა ტარიფები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან შემოტანილ საქონელზე დააწესა — მათ შორის ანტარქტიდის სანაპიროსთან მდებარე, მხოლოდ პინგვინებით დასახლებულ კუნძულზეც. თუმცა მთავარი სამიზნე მაინც ჩინეთი იყო — აშშ-ის შემდეგ მსოფლიოს მეორე ეკონომიკა, გლობალური „ქარხანა“ და საქონლის უმსხვილესი ექსპორტიორი.
ჩინელებმა საპასუხო ნაბიჯი გადადგეს. მათ იშვიათმიწა ლითონების ექსპორტი შეზღუდეს და ტრამპი იძულებული გახდა უკან დაეხია.
ამერიკელი ელჩის, დენიელ კრიტენბრინკის თქმით, რომელიც ჩინეთის ლიდერს პირადად იცნობს, ეს სი ძინპინის დამახასიათებელი სტილია. მისი აზრით, სი გაჩერებას არ აპირებს.
„სი ძინპინი, ალბათ, მაო ძედუნის შემდეგ ჩინეთის ყველაზე ძლიერი ლიდერია — შესაძლოა, მასაც კი გადააჭარბა. სის დაუფასებლობა შეიძლება, მაგრამ მხოლოდ საკუთარი რისკის ფასად“, — განაცხადა კრიტენბრინკმა.
„სი ძინპინს ათეულობით შეხვედრაზე დავკვირვებივარ. ის მტკიცე და მშვიდია. თავს თავდაჯერებულად იჭერს, ზოგჯერ ზედმეტად თავდაჯერებულადაც კი. და მგონია, რომ ბოლო წლებში საკუთარი ძალების რწმენა კიდევ უფრო გაეზარდა.“
თუმცა, ელჩის თქმით, თვით ასეთ თავდაჯერებულ ჩინეთის ლიდერსაც უწევს რეალობის გათვალისწინება.
„ჩინეთს სერიოზულად ცხოვრება მხოლოდ ამერიკამ შეიძლება გაურთულოს. სი ძინპინი იძულებულია ფაქტებს ანგარიში გაუწიოს: აშშ კვლავ პლანეტის წამყვანი ძალაა, მსოფლიოს უდიდესი ეკონომიკა და ჩინური საქონლისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი გასაღების ბაზარი“, — განაცხადა მან.
რას უნდა ველოდოთ სამიტისგან
ექსპერტების აზრით, აშშ და ჩინეთი ზავს გაახანგრძლივებენ, თუმცა ტრამპისა და სის შეხვედრაზე არსებულ პრობლემათაგან ვერც ერთს ვერ მოაგვარებენ. სტაბილურობა დროებით ორივე მხარეს სჭირდება და ორივე დარწმუნებულია, რომ საბოლოოდ კონკურენციაში თავად გაიმარჯვებს.
„ჩინელებს შესაძლოა მეტის მიღება სურდეთ, მაგრამ ჯერჯერობით ისე ჩანს, რომ ისინი უბრალოდ მზად არიან, ტრამპის უფლებამოსილების ვადის ამოწურვას დაელოდონ“, — წერს ამერიკული სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის (CSIS) ექსპერტი სკოტ კენედი.
სის არეულობა არ სჭირდება — ერთ წელიწადში მას კომუნისტური პარტიის შემოდგომის ყრილობაზე კიდევ ერთი ხუთწლიანი ვადით უფლებამოსილების გაგრძელება მოუწევს. არც ტრამპს აწყობს საერთაშორისო კონფლიქტი კონგრესის ნოემბრის არჩევნების წინ.
„როგორც ტრამპის შემთხვევაში, სის პოლიტიკური მომავალიც დიდწილად დამოკიდებულია საგარეო პოლიტიკურ ფრონტზე სტაბილურობაზე“, — აღნიშნავს კენედი.
ამიტომ ამერიკაში გამართული სამიტისგან შეიძლება ველოდოთ აშშ-ჩინეთის სავაჭრო ომში ზავის კიდევ ერთი წლით გახანგრძლივებას, ასევე შეზღუდულ და არაფრისმავალდებულებელ განცხადებებს ახლო აღმოსავლეთსა და უკრაინაში კონფლიქტების მოგვარების აუცილებლობის შესახებ, აგრეთვე — ამერიკულ და ჩინურ კომპანიებს შორის ხელოვნური ინტელექტის რბოლით კაცობრიობის შესაძლო გადაშენების თავიდან აცილებაზე.
„როდესაც მსოფლიოს ორი ყველაზე ძლიერი ქვეყნის ლიდერები ხვდებიან, ყოველთვის არსებობს შანსი, რომ რაღაც მნიშვნელოვანი მოხდეს. მაგრამ ამისთვის ორივე მხარის სურვილია საჭირო, და ჯერჯერობით, როგორც ჩანს, ასეთი სურვილი არც ერთ მხარეს საკმარისად არ აქვს“, — წერს კენედი.
„ამიტომ, თუ არაფერი საშინელი არ მოხდა, ჩინეთიც და აშშ-ც სამიტს წარმატებულად გამოაცხადებენ. დანარჩენებს კი მათი ოპტიმიზმით ზედმეტად გატაცება არ ღირს.“
გარდა ამისა, სამიტის წარმატებას თითოეული მხარე თავისებურად აფასებს. ამერიკელი დიპლომატის დენიელ კრიტენბრინკის თქმით, რომელიც 2015 წელს სის წინა სახელმწიფო ვიზიტის მომზადებაში მონაწილეობდა, ჩინელებისთვის უფრო მნიშვნელოვანია ფორმა, ამერიკელებისთვის კი — შინაარსი.
ამერიკელები ჩინეთისგან დათმობების მიღებას ცდილობენ მათთვის მნიშვნელოვან სფეროებში: ვაჭრობა, კიბერუსაფრთხოება, ირანი და უკრაინა. ჩინელებისთვის კი ორ რამეზე მნიშვნელოვანი არაფერია — ტაივანი და საერთაშორისო ასპარეზზე მათი ლიდერისადმი პატივისცემა, ამბობს კრიტენბრინკი.
ლიდერები შერიგებას ცდილობენ, ქვედა დონეებზე კი დაძაბულობა რჩება
სისა და ტრამპის სურვილი, პირდაპირ კონფრონტაციას თავი აარიდონ, არ ცვლის იმ ფაქტს, რომ მსოფლიოს ორ მთავარ ძალას შორის კონკურენცია ყოველდღიურად მწვავდება. ჩინეთი დომინირებს მრეწველობასა და ვაჭრობაში, აშშ კი ცდილობს ახალი ტექნოლოგიების სფეროში დაწინაურდეს.
როგორც ამერიკელები, ისე ჩინელები დარწმუნებული არიან, რომ მეორე მხარე სულ მცირე მეტოქეა, უარეს შემთხვევაში კი — მტერი.
„ჩინეთში უმრავლესობა ფიქრობს, რომ აშშ ჩინეთისადმი არაკეთილგანწყობილია, — ამბობს პეკინის უნივერსიტეტის წარმომადგენელი და ვეი. — მნიშვნელობა არ აქვს, ტრამპია, რესპუბლიკელები თუ დემოკრატები. ათი წლის წინ აშშ-მ ჩინეთის შეკავების კურსი აიღო.“
ერთადერთი, რაც ღია კონფლიქტს ჯერ კიდევ აფერხებს, უმაღლეს დონეზე დიპლომატიაა, აღნიშნავს ჯულიან გევირცი, რომელიც ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციაში ჩინეთის საკითხებში მრჩეველი იყო.
„სამიტი უმაღლეს დონეზე ურთიერთობებს სტაბილურობას შესძენს, თუმცა ქვედა დონეებზე მეტოქეობას ვერანაირად ვერ შეასუსტებს, — წერს ის. — პარადოქსულია, მაგრამ ფაქტია: რაც უფრო მძაფრია კონკურენცია, მით უფრო ხშირად უწევთ ლიდერებს უმაღლეს დონეზე შეხვედრა.“
მართლაც, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ტრამპი სის უკვე ორჯერ შეხვდა — ოქტომბერში სამხრეთ კორეაში და მაისში პეკინში. ახლა კი სი ვაშინგტონში მიემგზავრება, ნოემბერში ტრამპი მას შენჟენში APEC-ის ფორუმზე შეხვდება, ხოლო დეკემბერში ისინი კვლავ შეხვდებიან ერთმანეთს მაიამიში, „დიდი ოცეულის“ სამიტზე.
თუმცა მხოლოდ ლიდერების სურვილი, არ იკამათონ და დრო მოიგონ შიდა პრობლემების მოსაგვარებლად, შესაძლოა არასაკმარისი აღმოჩნდეს ორ ქვეყანას შორის კონფლიქტის თავიდან ასაცილებლად — განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ორივე მსოფლიო დომინირებაზეა ორიენტირებული.
ამ თვალსაზრისით უნდა განვიხილოთ ტრამპისა და სის მიმდინარე სამიტიც, ამბობს ელჩი დენიელ კრიტენბრინკი.
„ახლა ვნახავთ, რამდენად სტაბილური შეიძლება იყოს აშშ-ისა და ჩინეთის ურთიერთობა, თუ ამ სტაბილურობით რეალურად მხოლოდ ორი ქვეყნის ლიდერები არიან დაინტერესებული“, — განაცხადა მან.
„პირადად მე სკეპტიკურად ვარ განწყობილი. შესაძლოა, ყველაფერი წლის ბოლომდე მშვიდად წარიმართოს — ყოველ შემთხვევაში, აშშ-ის შუალედურ არჩევნებამდე. შემდეგ კი ვნახოთ.“