ეკიპაჟის ოთხმა წევრმა, რომლებიც მარსის იმიტირებულ მისიაში მონაწილეობდნენ, ჰიუსტონში, აშშ-ის კოსმოსური სააგენტოს ჯონსონის კოსმოსურ ცენტრში, იზოლაციაში 378 დღე გაატარეს და საცხოვრებელი მოდული დატოვეს. ექსპერიმენტის მიზანი იყო NASA-ს ასტრონავტების დედამიწის მეზობელ პლანეტაზე შესაძლო სამომავლო მოგზაურობისთვის მომზადება.
„ეს მართლაც დაუვიწყარი წელი იყო — იმიტირებული მისიის ასტრონავტები საკუთარი ნებით ვცხოვრობდით ტყვეობაში“- განაცხადა CHAPEA-ს მისიის სამედიცინო ოფიცერმა ელენ ელისმა შაბათს, ჯონსონის კოსმოსურ ცენტრში, მას შემდეგ, რაც სამ თანამგზავრთან ერთად იზოლაციიდან გამოვიდა.
ეკიპაჟის ოთხივე წევრი 3D პრინტერით აშენებულ, 158 კვადრატული მეტრის ფართობის საცხოვრებელ მოდულში 2025 წლის 19 ოქტომბერს შევიდა. ისინი სხვადასხვა დავალებას ასრულებდნენ, მათ შორის მარსის ნიადაგის იმიტაციაში მცენარეებს ზრდიდნენ და NASA-ს წარმომადგენლებთან ისეთი დროითი შეფერხებებით ურთიერთობდნენ, როგორიც პლანეტათაშორის კომუნიკაციას ახასიათებს.
NASA, რომელიც მარსს რობოტული მარსმავლებითა და ორბიტული აპარატებით იკვლევს, მიზნად ისახავს, ადამიანების მონაწილეობით მისია მარსზე უკვე 2030-იან წლებში განახორციელოს. მანამდე კი სააგენტო გეგმავს, 1972 წლის შემდეგ პირველად, ასტრონავტები მთვარეზე დააბრუნოს.
„სულ უფრო ნაკლები დრო გვრჩება იმ შესაძლებლობის გამოსაყენებლად, რომელიც კოსმოსში აშშ-ის ლიდერობის შენარჩუნების საშუალებას გვაძლევს“, — თქვა ელისმა.
მან ახსენა კოსმოსურ ოპერაციებზე ორიენტირებული სამხედრო აკადემია, რომლის შექმნასაც პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ადმინისტრაცია ცდილობს, და მთვარეზე ბაზის მოწყობის გეგმები.
„მოდით, ხელში ავიღოთ ინიციატივა და მეცნიერების დახმარებით ვიკისროთ ლიდერობა — ეს ჩვენს ეკონომიკას სარგებელს მოუტანს და კოსმოსში ჩვენს მემკვიდრეობას შვილიშვილებისთვისაც შეინარჩუნებს“, — განაცხადა ელისმა.
ეკიპაჟის სხვა წევრები იყვნენ მისიის მეთაური როს ელდერი, სამეცნიერო ოფიცერი მეთიუ მონტგომერი და ბორტინჟინერი ჯეიმს სპაისერი.
„მარსზე გამგზავრება დიდ რისკებთან არის დაკავშირებული“, — თქვა ელდერმა იზოლაციიდან გამოსვლის შემდეგ. „თუმცა ცოდნის გაღრმავებისკენ სწრაფვის, მკაფიო ხედვისა და ძლიერი ლიდერობის, შემოქმედებითი მიდგომის, სიმტკიცის, დაუღალავი შრომისა და უკვე შექმნილი მძლავრი საფუძვლის წყალობით, მარსზე ადამიანების გაგზავნა არა მხოლოდ მიღწევადი, არამედ გარდაუვალიცაა“.
მისიის დასრულების შემდეგ ეკიპაჟი ორი კვირის განმავლობაში შეფასების პროცედურებში მიიღებს მონაწილეობას და NASA-ს მეცნიერებთან ერთად მისიის შედეგებს განიხილავს. სააგენტოს განცხადებით, მას სურს უკეთ გაიგოს, რა სჭირდებათ ასტრონავტებს დედამიწის ფარგლებს გარეთ ხანგრძლივი მისიებისას ყოველდღიურ რეჟიმსა და მოთხოვნებთან შესაგუებლად, რათა შეინარჩუნონ ჯანმრთელობა, პროდუქტიულობა და სხვებთან კავშირი.
ეს NASA-ს მეორე CHAPEA-ს მისია იყო. პირველი მისიის ფარგლებში სხვა ოთხკაციანმა ეკიპაჟმა ჯონსონის კოსმოსურ ცენტრში, 2023–2024 წლებში, იზოლაციაში ასევე 378 დღე გაატარა.
იზოლაციიდან გამოსულ ეკიპაჟის წევრებს ჯონსონის კოსმოსური ცენტრის დირექტორი ვანესა უაიჩი დახვდა. მისი თქმით, მათ შეძლეს შეზღუდული რესურსებით ცხოვრება, საცხოვრებელი მოდულის მოვლა და მარსზე მუშაობის იმიტირებული ოპერაციების შესრულება.
უაიჩმა ასევე აღნიშნა, როგორ უმკლავდებოდა ეკიპაჟი იმიტირებულ პლანეტათაშორის კომუნიკაციას, როდესაც შეტყობინების გაგზავნასა და პასუხის მიღებას შორის გარკვეული დრო გადიოდა.
„ასეთი შეფერხებები მოთმინებას, გულდასმით დაგეგმვასა და მეტ დამოუკიდებლობას მოითხოვს — თვისებებს, რომლებიც აუცილებელი იქნება მომავალი ასტრონავტებისთვის, როდესაც ისინი სახლიდან მილიონობით მილის დაშორებით იმოგზაურებენ“, — თქვა უაიჩმა.
მისივე თქმით, CHAPEA-ს ეკიპაჟის გამოცდილება და მისგან მიღებული ცოდნა გზას გაუკვალავს მომავალ მისიებს — ჯერ მთვარეზე, „ერთ დღეს კი — მარსზე“.